Bu Adam 17.000 Yıl Önce Pusuya Düşürülmüş Olabilir

Yaklaşık 17.000 yıl önce, günümüz İtalya topraklarında yaşayan bir avcı-toplayıcı, kanlı bir saldırının kurbanı olmuş.

Yapılan yeni bir çalışma, bu bireyin uyluk ve kaval kemiklerinde derin izler bırakan keskin, çakmaktaşı uçlu fırlatılan silah darbeleriyle hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor. Elli yıl önce gün ışığına çıkarılan bir iskelet üzerinde gerçekleştirilen yeni analizler, insanlık tarihindeki gruplar arası çatışmalara dair en erken kanıtlardan bazılarını sunuyor.

Araştırmacılar, Tagliente 1 olarak adlandırılan bu adamdan, kalıntılarının 1973 yılında İtalya’nın kuzeydoğusundaki Riparo Tagliente kaya sığınağında keşfedilmesinden bu yana haberdardı. Ancak ölümüne dair ayrıntılar uzun süre belirsizliğini korudu. Çalışma, bacak kemiklerindeki kesik izlerinin yeniden incelenmesiyle bu avcı-toplayıcının şiddet dolu sonunu gün yüzüne çıkardı. Uzmanlar, bu bulgunun paleobiyolojik kayıtlardaki fırlatmalı silahlara ait en eski darbe izlerinden biri olduğunu vurguluyor.

(İlgili: İnsan Şiddetinin Kökeni Sanılandan Çok Daha Karmaşık)

Tagliente 1’in kalıntıları, son buzul çağının en sert dönemi olan Son Buzul Maksimumu’nun hemen sonrasında, Geç Epigravettian döneminde (MÖ 17.000 – 14.500) yaşamış bir erkeğe ait. 1973’teki kazı şartları nedeniyle iskeletin yalnızca alt uzuvları (bacak kemikleri) ve gövdenin üst kısmına ait bazı parçalar korunabilmişti.

2024 yılında Cagliari Üniversitesi’nden biyoarkeolog Vitale Sparacello, 22 ile 30 yaşları arasında öldüğü tahmin edilen bu adamın kalıntılarını üç boyutlu görüntüleme teknikleriyle tekrar inceledi. Sol femur (uyluk kemiği) üzerindeki üç paralel çizgi Sparacello’nun dikkatini çekti.

Araştırmacı o anı, “Zihnimde taşlar yerine oturmaya başladı” sözleriyle anlatıyor. Daha sonra Verona Doğa Tarihi Müzesi’nde yapılan detaylı fiziksel incelemelerde, tibia (kaval kemiği) üzerinde de benzer iki iz daha saptandı.

Tarihöncesi silahların analizi

Paleolitik döneme ait şiddet izlerine nadiren rastlandığı için bu keşif, tarihöncesi toplumların yaşantısını anlamak adına eşsiz bir değer taşıyor.

Ekip, kemiklerdeki beş düz kesiğin yapısını, derinliğini ve açısını belirlemek için taramalı elektron mikroskobu kullandı. Yapılan incelemeler, her bir yaralanmanın bir tarafının diğerinden daha dik olduğunu, bunun da belirli bir açıyla gelen yüksek hızlı bir darbeyi işaret ettiğini gösterdi.

Araştırmacılar bu lezyonları; yaban koyunu ve keçi cesetleri üzerinde, çakmaktaşı uçlu Geç Epigravettian silahlarının kopyalarıyla yapılan deneysel verilerle karşılaştırdılar. Sonuçlar, Tagliente 1’in bacaklarındaki yaraların etobur saldırısı veya doğal çürüme süreçlerinden değil, yüksek hızla fırlatılan silah uçlarından kaynaklandığını kesinleştirdi.

Adamın hem önden hem de arkadan vurulmuş olması, saldırganların birden fazla olduğunu ya da kurbanın kaçmaya çalışırken hedef alındığını gösteriyor. Sparacello, bu durumun bir kaza olamayacağını belirterek, “Bu muhtemelen planlı bir pusu saldırısıydı” diyor.

Paleolitik dönem şiddeti

Kemiklerde herhangi bir iyileşme belirtisine rastlanmaması, Tagliente 1’in saldırıdan hemen sonra öldüğüne işaret ediyor. Ölümcül darbenin, fırlatılan silahlardan birinin femoral artere (uyluk atardamarı) isabet etmesi sonucu gerçekleşmiş olması muhtemel. Sparacello, uyluk atardamarının delinmesi durumunda kurbanın müdahale şansı olmadan birkaç dakika içinde hayatını kaybedeceğini vurguluyor.

Saldırıyı kimin ve neden gerçekleştirdiğini tam olarak bilmek imkansız olsa da, araştırmacılar bu durumun kişisel bir kavgadan ziyade daha organize bir çatışmanın parçası olduğuna inanıyor.

2016 yılında Nature dergisinde yayımlanan bulgular da fırlatmalı silah kullanımının genellikle gruplar arası savaşlarda tercih edildiğini destekliyor.

Araştırmacılara göre bu şiddeti tetikleyen ana unsur iklim değişikliği olabilir: Buzulların çekilmesiyle birlikte yeni alanlar açılmış, bu da farklı grupların kısıtlı kaynaklar için rekabete girmesine ve dolayısıyla tarihöncesi bir pusu gibi şiddet eylemlerinin artmasına yol açmış olabilir.

Live Science. 21 Mayıs 2025.

Makale: Sparacello, V.S., Thun Hohenstein, U., Boschin, F. et al. (2025). Projectile weapon injuries in the Riparo Tagliente burial (Veneto, Italy) provide early evidence of Late Upper Paleolithic intergroup conflict. Sci Rep 15, 14857.