Eski İnsanlar Buzdolabı Yokken Yiyeceklerini Nasıl Saklıyordu?

Avcı-toplayıcılar, yiyeceklerinin “raf ömrünü” uzatmak için göletlere ve bataklıklara saklamak gibi oldukça yaratıcı yollara başvuruyordu.

Bataklıkta bulunmuş bir tereyağı.

Soğutma oldukça yeni bir olgudur, bu nedenle insanlar binlerce yıl boyunca yiyecekleri korumak için zekice yollar bulmak zorunda kaldılar. Bu uygulamalar, gıda kaynaklı hastalıklara veya gıdaların çürümesine neden olabilecek mikroorganizmaların çoğalmasını yavaşlattı. Soğutma dışında tuzlama, kurutma, tütsüleme, turşulama, salamura ve mayalama gibi pek çok koruma uygulaması uzun süredir kullanılıyor.

Bu yöntemler bir yana, eski insanlar kalan yiyeceklerini nasıl depoluyordu?

2015 yılının bir sonbahar sabahı, Michigan’da iki çiftçi beklenmedik bir keşifte bulundu: bir mamutun pelvis kemiği. Birkaç telefon görüşmesi ve bir kazıdan sonra, bir araştırma ekibi, tabloyu daha net hale getiren ek paleontolojik ve arkeolojik kanıtlar ortaya çıkardı.

(Tarihöncesi İnsanlar İlikli Kemikleri Konserve Gibi Saklıyordu)

11.000 yıldan daha uzun bir süre önce, mamut sürüleri Kuzey Amerika’da dolaşıyordu. Avcı-toplayıcılar için Afrika fili büyüklüğünde bir hayvanı devirmek piyangoyu kazanmak gibidir- kaybetmek istemeyeceğiniz bir ödül. Bu nedenle, bazı yerli insanlar, mamut artıklarını daha sonra kullanmak üzere saklamak için göletlere koyarlar.

Michigan Üniversitesi Paleontoloji Müzesi’nde profesör ve küratör olan Daniel Fisher, “Gölet, ceset parçalarını saklamak için iyi bir yer sunuyor.” diyor. “Çevrede yemeğe seve seve ortak olacak başka yırtıcılar ve leş yiyiciler varken alternatif nedir?”

Ceset, Yukarı Ortabatı’nın buzul sonrası manzarasını işaret eden birçok küçük, sığ göletten birine kasıtlı olarak yerleştirilmişti. Ama etin korunması tam olarak sudan kaynaklanmıyordu; bu, büyük ölçüde suda yaşayan bakterilerin, Lactobacilli’nin zorlu işiydi.

Lactobacilli, anaerobik solunumun kimyasal bir yan ürünü olan laktik asit üretir. Bakteriler eti kolonize eder ve laktik asit kas kütlesini korur. Fisher, ayrıca koruma sürecine yardımcı olarak, göl suyunun düşük sıcaklığının ve düşük oksijen içeriğinin de önemli olduğunu söylüyor.

Fisher, avın muhtemelen sonbaharda gerçekleştiğine inanıyor. Alaşağı edilen hayvanlar öldükleri yerde kesilmiş ve büyük parçalar, yakındaki küçük göletlerde suya bırakılmıştı. Et sonraki yaza kadar yenilebilir kalmıştı. Fisher, geyik, kuzu ve hatta at kullanarak deneyler yaptığı için bunun böyle olduğunu biliyor. Benzer küçük, soğuk göletlerde aylarca geçirdikten sonra bile etin hala yenilebilir olduğunu buldu (ilk önce ette yerleşmiş olabilecek zararlı bakterileri öldürmek için pişirdikten sonra).

Fisher, “Laktik asit ayrıca eti yumuşatır.” diyor. “Limburger peyniri gibi güçlü bir koku ve tat veriyor. İlginç bir yemek.”

Bataklık tereyağı ve reçeli

Yiyecekleri serin tutmak mantıklı ama herkesin arka bahçesinde bir göl yoktu. Yiyecekleri gömmek, yiyecekleri taze tutmanın başka bir ustaca yolu. Gömmek, tümü yiyeceklerin bozulma hızını artıran güneş ışığından, ısıdan ve oksijenden korur.

Bataklıklar ilgi çekici bir gömme seçeneği sunar. Bataklık, esas olarak turba adı verilen kısmen çürümüş bitki maddesinden oluşan yumuşak, süngerimsi zeminden oluşan tatlı su sulak alandır. Serin, düşük oksijenli, oldukça asidik ortam, bozulabilir gıdaları korumak için mükemmeldir.

Kuzey Avrupa’da eski uygarlıklar, tereyağı da dahil olmak üzere yiyecekleri korumak için bataklığa koyardı. Arkeologlar, suyla dolu çamurdan mumsu, parafine benzer bir madde tomarı çıkardılar. Araştırmacılar mumsu madde üzerinde kimyasal analizler yaptılar ve onu bir süt ürünü olarak tanımladılar. Ona “bataklık tereyağı” adını verdiler.

Nature dergisinde 2019 yılında bataklık yağı üzerine bir araştırma yayınlayan University College Dublin Arkeoloji Okulu’nda doçent Jessica Smyth, “Taze tereyağındaki yağ, iki veya üç yıl içinde bileşenlerine ayrışır.” diyor. “Bir yığın yağ asidi var.”

Bataklıklar, erken tarım topluluklarına, süt ürünleri gibi bozulabilir gıdaları daha uzun süre korumanın bir yolunu sundu. Smyth’e göre, insanların yazlık yağlarını depolamak için bataklıklara gömdüklerine dair etnografik sözler var. Tereyağı yenilebilir, ancak edinilmiş bir tat olan çevredeki turbanın keskin lezzetlerini alabilir. 

Smyth, “Bataklık yağına bir anormallik veya sıradışı olarak bakmak kolay, ancak muhtemelen yaygın bir uygulamaydı.” diyor. “Turbalar, dünyadan silinmiş olan tarih öncesi tarım uygulamalarına bir pencere açıyor.”


Live Science. 25 Ekim 2021.

Yorumlar
Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Yerleşim Arkeolojisi Yüksek Lisans öğrencisi.

You must be logged in to post a comment Login