Perge’de Vahşi Hayvanlar için ‘Giyotin Kapı’ Ortaya Çıkarıldı

Perge’deki stadion’un 3. yüzyılda vahşi hayvanların salındığı özel bir düzenekle Roma tarzı infaz arenasına dönüştürüldüğü anlaşıldı.

Araştırmacılar, Antalya’nın Aksu ilçesinde yer alan Perge Antik Kenti’nin devasa stadion’unda yürüttükleri çalışmalarda, spor müsabakaları için tasarlanan bu alanın zamanla nasıl kanlı gösterilere ev sahipliği yapan bir arenaya dönüştürüldüğünü tespit etti. Bu dönüşümün en dikkat çekici parçası ise vahşi hayvanların arenaya salınması için kullanılan ve “giyotin” tarzı olarak adlandırılan özel bir kapı düzeneği.

Perge’deki stadion, MS 1. yüzyılda yaklaşık 250 metre uzunluğunda, Pamphilya bölgesinin en görkemli yapılarından biri olarak inşa edilmişti. Kentin kendisi çok daha eskiye, bazı raporlara göre MÖ 12. yüzyılda Likyalılara kadar uzanan bir geçmişe sahip olsa da, bu anıtsal spor alanı kentin Roma egemenliğindeki altın çağını yansıtan en önemli simgelerden biriydi. UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’nde yer alan bu bölge, şimdilerde “Geleceğe Miras” projesi kapsamında titizlikle inceleniyor.

(İlgili: Perge Antik Kenti’nde İki Metrelik Aphrodite Heykeli Bulundu)

İstanbul Üniversitesi’nden Perge Kazı Başkan Yardımcısı Aytaç Dönmez, 2018 ile 2025 yılları arasında gerçekleştirilen kazıların stadion’un kullanım amacındaki keskin değişikliği kanıtladığını belirtiyor. Dönmez ve ekibinin ulaştığı bulgulara göre, MS 3. yüzyılda stadion’un kuzey bölümü duvarlarla kapatılarak bir amfitiyatro haline getirilmiş. Bu yeni düzenleme, yapının sadece atletik yarışlar için değil, Roma eğlence kültürünün bir parçası olan sert gösteriler için de modifiye edildiğini gösteriyor.

Bu arenanın en ayırt edici özelliği, vahşi hayvanların salınması için kurulan mekanik sistem. Arkeologlar, hayvanların muhtemelen kafeslerle buraya getirildiğini ve giyotin tipi kapıların aniden açılmasıyla doğrudan arenaya bırakıldığını belirtiyor.

Bu yöntem, Roma’daki ünlü Kolezyum’da kullanılan sistemden farklılık gösteriyor. Dönmez, Kolezyum’da hayvanların yer altındaki odalardan asansörlerle dikey olarak sahneye çıkarıldığını, Perge’de ise yatay ve ani bir salınım tercih edildiğini açıklıyor. Bu farklılık, izleyiciler için çok daha sarsıcı ve dramatik bir etki yaratmayı amaçlıyordu.

Arenadaki bulgular sadece kapı mekanizmalarıyla da sınırlı değil. Ekip, Damnatio ad Bestias olarak bilinen ve mahkumların vahşi hayvanlar tarafından infaz edildiği gösterilerde kullanılan platformların ve haçların yerleştirildiği kaideleri de ortaya çıkardı. Kelime anlamı olarak “vahşi hayvanlara mahkum edilme” şeklinde özetlenebilecek bu ceza, o dönemde halka açık düzenlenen ve Roma eğlence kültürünün bir parçası olarak görülen infaz gösterilerinden biriydi. Ayrıca kazılarda bulunan seramik parçaları üzerinde yer alan görsel tasvirler, bu infaz sahnelerinin o dönemde nasıl uygulandığını kanıtlayan veriler sunuyor.

Bu keşif, Roma dönemindeki stadion’arın sadece atletizm sporlarına ev sahipliği yapmadığını, aynı zamanda gladyatör dövüşleri ve vahşi hayvan gösterileri için nasıl yeniden tasarlandığını anlamamızı sağlıyor. Dönmez, benzer arena dönüşüm sistemlerinin ve kapı mekanizmalarının Pamphilya bölgesindeki diğer tiyatrolarda da görüldüğünü ekliyor. Ayrıca stadion’un koşu pistini ikiye bölen bir yapının varlığı, burada kısa mesafeli araba yarışlarının da düzenlenmiş olabileceği ihtimalini güçlendiriyor.

Şu an için arena bölümündeki kazılar büyük ölçüde tamamlanmış durumda ancak stadion’un koşu pisti üzerindeki çalışmalar devam ediyor. Roma döneminde bu pistin tam olarak nasıl bir değişim geçirdiği ve araba yarışlarına nasıl uyarlandığı henüz kesinleşmiş değil.