5.500 Yıl Önce Bu Genç Kız, Babasının Kemikleriyle Gömülmüş

İsveç’te 5.500 yıl önce avcı toplayıcı bir genç kız, babasının kemikleri göğsünün üzerine yerleştirilerek gömülmüş.

İsveç’teki Neolitik bir avcı-toplayıcı mezarlığında kazılan iskeletlere yönelik yeni bir DNA analizi, şaşırtıcı aile ilişkilerini ortaya çıkardı.

İsveç’teki bir adada bulunan ender bir Neolitik mezarlık, Avrupa’nın son avcı-toplayıcı topluluklarından bazılarının, sanıldığı gibi en yakın akrabalarıyla değil, daha uzak akrabalarıyla birlikte gömüldüğünü gösteriyor.

Ancak araştırmacıların bulduğuna göre bazı mezarlarda yakın biyolojik aile üyeleri de vardı. Bunlardan biri, babasına ait karışık kemiklerin üzerine ve yanına yerleştirildiği bir genç kızın mezarıydı.

(İlgili: İsveç’te 5.000 Yıllık Köpek İskeleti ve Kemik Hançer Keşfedildi)

İsveç’in batısındaki Gotland adasında bulunan Ajvide sahasında, 1983’te ilk kazıların yapılmasından bu yana, 5.500 yıl önce bölgede yaşamış avcı-toplayıcı bir toplum olan Çukurcuklu Çömlek Kültürü’ne (Pitted Ware) ait 85 mezar ortaya çıkarıldı. Bu dönemde tarım, çiftçi topluluklarla birlikte Avrupa’ya yayılmış olsa da, bazı avcı-toplayıcı gruplar İskandinavya’da yaşamayı sürdürmüş; ağırlıklı olarak fok avcılığı ve balıkçılıkla geçinmişti.

Ajvide en az 400 yıl boyunca kullanıldı ve arkeologlar burada mezarlığın yanı sıra çok sayıda çanak çömlek ve hayvan kemiği buldu. Mezarlık kazılarında sekiz mezarda birden fazla kişinin bulunduğu görüldü. Araştırmacılar başlangıçta bu kişilerin yakın akraba olduğunu varsaymıştı. Ancak antik DNA analizindeki ilerlemeler, Ajvide mezarlığındaki aile ilişkilerinin ayrıntılı biçimde incelenmesini mümkün kıldı.

Popülasyon genetikçisi Tiina Mattila, “Bu tür avcı-toplayıcı mezarlarının günümüze kadar korunması alışılmadık bir durum olduğundan, arkeolojik avcı-toplayıcı kültürlerdeki akrabalık çalışmaları çok az ve genellikle sınırlı ölçekte” diyor. Mattila, dört mezarın genetik analizine öncülük etti ve çalışma, Proceedings of the Royal Society B dergisinde yayımlandı.

Kazı ekibi, mezarlardan birinde yetişkin bir kadın iskeletiyle birlikte iki küçük çocuğun iskeletini bulmuştu. Araştırmacıların DNA analizi, çocukların öz kardeş olan bir erkek ve bir kız olduğunu ortaya koydu. Ancak kadın onların annesi değildi; muhtemelen babalarının kız kardeşi ya da üvey kız kardeşiydi.

İkinci bir mezarda birlikte gömülmüş bir erkek ve bir kız çocuğu iskeleti vardı. DNA analizi, bunların üçüncü derece akraba olduğunu, yani DNA’larının sekizde birini paylaştıklarını ve büyük olasılıkla kuzen olduklarını gösterdi. Üçüncü mezarda ise bir kız çocuğu ile genç bir kadına ait iskeletlerin DNA analizi, bunların da üçüncü derece akraba olduğunu ortaya koydu; muhtemelen kuzen ya da büyük teyze/halayla torun yeğen ilişkisine benzer bir akrabalıkları vardı.

Dördüncü mezarda ise genç bir kız sırtüstü, uzanmış halde gömülmüştü. Üzerinde ve yanında bir kemik yığını bulunuyordu. DNA analiziyle araştırmacılar, bu kemiklerin kızın babasına ait olduğunu belirledi. Araştırmacılara göre babanın ölümü muhtemelen kızdan daha önce gerçekleşmişti ve kemikleri büyük olasılıkla başka bir yerden çıkarılıp kızının mezarına taşınmıştı.

“Analiz, oldukça şaşırtıcı biçimde birlikte gömülen kişilerin çoğunun, sıkça varsayıldığı gibi birinci derece akraba (yani ebeveyn-çocuk ya da kardeşler) değil, ikinci ya da üçüncü derece akraba olduğunu gösterdi” diyor çalışmanın ortak yazarlarından arkeogenetikçi Helena Malmström.

“Bu da, bu insanların soy ilişkilerini iyi bildiğini ve çekirdek ailenin ötesindeki ilişkilerin önemli bir rol oynadığını düşündürüyor.”

Ajvide mezarları üzerine yapılan bu çalışma, İskandinav Neolitik avcı-toplayıcıları arasında aile ilişkilerini inceleyen ilk araştırma olma özelliğini taşıyor. Ancak daha fazlası planlanıyor: Araştırmacılar şimdi mezarlıktan çıkarılan tüm iskeletleri analiz ederek eski avcı-toplayıcı toplulukların sosyal yapısı, yaşam öyküsü ve gömme ritüelleri hakkında daha fazla bilgi edinmeyi hedefliyor.

Live Science. 18 Şubat 2026.

Makale: Mattila, T. et al. 2026. Genetic relatedness mattered in the co-burial ritual of Neolithic hunter–gatherers. Proceedings of the Royal Society B.