1.8 Milyon Yıllık Homo Erectus Bölgesinde Köpekgil Bulundu

Araştırmalar, 1.8 milyon yıl önce Dmanisi’de son derece sosyal iki memelinin yolunun kesiştiğini ortaya koyuyor: insan atalarımız ve bir köpekgil.

Gürcistan’ın 1.8 milyon yıllık Dmanisi bölgesinde bulunan bu dişler ve çene parçaları, Avrasya av köpeği olarak bilinen soyu tükenmiş bir köpekgile ait. Fosil, türünün bulunan en eskisi. C: S. Bartolini-Lucenti

Orta Çağ Gürcü köyü Dmanisi, paleoantropoloji için bir çok özel bir alan. Burası, Afrika dışındaki insan atalarının bilinen en eski kayıtlarını barındırıyor ve hominin Homo erectus’un yaklaşık 1.8 milyon yıl önce Avrupa ve Asya’nın kavşağında nasıl yaşadığına ışık tutuyor.

Yeni ortaya çıkarılan kalıntılara dayanarak, Dmanisi’deki homininlerin, Kafkasya’da doğudan gelen dört ayaklı bir gezginle yolları kesişmiş görünüyor: dişleri et kesmek için evrilmiş olan muazzam ve özellikle sosyal bir vahşi köpek.

Kalıntılar, Canis (Xenocyon) lycaonoides’e veya muhtemelen ilk olarak Doğu Asya’da yaklaşık 1.8 milyon yıl önce evrimleşen ve yaklaşık 800.000 yıl önce yok olan Avrasya av köpeğine ait. Dmanisi’de bulunan kemik parçalarına (bazı dişler ve çene kemiği parçaları) dayanarak, bu köpek öldüğünde, muhtemelen genç yetişkinlikte yaklaşık 30 kilo ağırlığındaydı.

Araştırma yazarları, Dmanisi kalıntılarının, C. (Xenocyon) lycaonoides’in henüz tespit edilmiş en eski fosilleri olduğunu iddia ediyor. Çalışmanın ortak yazarları da dahil olmak üzere bazı araştırmacılar, C. (Xenocyon) lycaonoides’in günümüzün modern Afrika yaban köpeği Lycaon pictus ile yakından ilişkili olabileceğini de savunuyorlar. Eğer öyleyse, yeni fosil, Dmanisi’de bulunan bu belirli soyun ilk örneği.

Açık olmak gerekirse, keşif hiçbir şekilde insanların ve köpeklerin yaklaşık iki milyon yıl önce Dmanisi’de işbirliği yaptığını göstermez. Herhangi bir tür köpek evcilleştirilmesine ilişkin en eski kanıtlar 40.000 yıl öncesine kadar gidiyor. Bunun yerine, Scientific Reports dergisinde yeni açıklanan bulgu, şu anda köpek evriminin çok karmaşık bir resmine çok önemli ayrıntılar eklemeli.

Geniş bölgelere yayılmış bir köpekgil

Canis (Xenocyon) lycaonoides kalıntıları daha önce Sibirya, İspanya ve hatta Güney Afrika’da ortaya çıktı. Avrasya av köpeğinin ya da yakın akrabalarının Dmanisi’de olmaması, geniş coğrafi yelpazesi göz önüne alındığında araştırmacıları düşündürmüştü. Sitenin fosil açısından zengin tortulları, sırtlanlar, ayılar, çitalar ve kılıç dişli kediler de dahil olmak üzere insan atalarımızla birlikte yaşayan iki düzineden fazla farklı memeli türünün yanı sıra günümüz kurtlarının ve köpeklerinin bazı uzak akrabalarının kalıntılarını ortaya çıkardı.

İspanya’nın Katalan Araştırma ve İleri Araştırmalar Enstitüsü’nde paleontolog olan çalışmanın ortak yazarı Bienvenido Martínez Navarro, “30 yıldan fazla süren kazılardan sonra Lycaon’un Dmanisi’de bulunmaması çok, çok, çok garipti.” diyor. “Sonunda ortaya çıktı! Şanslıydık.”

İtalya’nın Floransa Üniversitesi’nde paleontolog olan baş araştırmacı yazar Saverio Bartolini Lucenti, eldeki yeni kanıtlara rağmen, grubun soy ağacında belirli köpek benzeri etoburların (köpekgiller) nereye ait olduğunu belirlemenin zorluğunun “kesinlikle akıllara durgunluk verdiğini” söylüyor.

Bir grup olarak, köpekgiller evrimlerinde oldukça tutucuydular ve kılıç dişli kediler gibi kedigillerden daha az morfolojik değişim gösterdiler. Karışıklığa ek olarak, uzaktan ilişkili köpekgil soyları bazen benzer fiziksel özellikler taşımak üzere evrimleşti ve bu da sadece kemik ve dişlerden akrabalık derecesini anlamayı zorlaştırdı.

Bartolini Lucenti ve meslektaşları, Dmanisi köpeğinin modern kurtlar ve evcil köpeklerle birlikte Canis cinsine mi yoksa ayrı Xenocyon cinsine mi ait olduğunu hala bilmiyorlar. Bu nedenle ekip, köpeğin herhangi bir cinse ait olma olasılığına yer bırakarak Canis (Xenocyon) adını seçti.

Bu tür bir agnostik etiket komik görünebilir, ancak dikkatli olunması için bu gereklidir. Bu yılın başlarında araştırmacılar, uzun zamandır modern kurtların kardeş türü olduğu düşünülen soyu tükenmiş korkunç kurdun Canis cinsine ait olmadığını keşfettiler.

Ekip, köpeğin diyetinden makul ölçüde emin olabilir. Araştırmacılar, köpeğin muhtemelen ne kadar et yediğini test etmek için eski diş ölçümlerini diğer köpekgillerle karşılaştırdı. Diş oranları “hiper-etoburlar” ile birlikte kümelendi: diyetlerinin en az yüzde 70’i et olan günümüzün Afrika yaban köpeği de dahil olmak üzere yaşayan ve soyu tükenmiş köpekgiller.

Sosyal hayvanlar

Çalışma aynı zamanda C. (Xenocyon) lycaonoides ve Homo erectus arasındaki ilgi çekici paralellikleri de vurguluyor. Her ikisi de birden fazla kıtaya yayılmayı başardı – Homo erectus Afrika’da evrimleşti ve doğuya, Güneydoğu Asya adalarına doğru ilerledi; Avrasya av köpeği muhtemelen Asya’da evrimleşti ve batıya doğru Avrupa ve Afrika’ya doğru ilerledi.

Araştırmacılar, her ikisinin de oldukça sosyal, hatta fedakar memeliler olduğunu iddia ediyor. Ancak araştırmacılar, olaydan bir milyon yıl sonra fosil kemiklerinden köpek davranışını nasıl sezebilirler? Fedakarlık için çok önemli bir kanıt dizisi, tek bir hayvanın kendi kendini beslemesini neredeyse imkansız kılacak açık patolojileri olan (eksik dişler ve deforme çeneler gibi) kafatasları şeklinde geliyor. Bilim insanlarına göre, bu hayvan patolojileri oluştuktan sonra açıkça iyi yaşadıysa, başkalarından yiyecek almak için yardım almış olmalıydı.

İspanya’daki bir arkeolojik alan, kayıp bir köpek dişi de dahil olmak üzere çeşitli diş kusurlarına sahip asimetrik bir kafatası şeklinde C. (Xenocyon) lycaonoides için bu tür kanıtları koruyor. Köpek yedi ya da sekiz yıl yaşamış gibi görünüyor, bu da sürünün diğer avcıları tarafından yiyecek elde etmede ona yardım edildiğini gösteriyor.

Dmanisi, Homo erectus arasında yiyecek paylaşımına ilişkin benzer kanıtlar sunuyor: Yaşlı bir hominin kafatası, bireyin bir dişi hariç tüm dişlerini kaybettikten yıllar sonra öldüğünü gösteriyor.

Bilim ayrıca, köpekgil bir türün ortalama vücut kütlesi yaklaşık 21 kilogramı aştığında, kalori matematiğinin, türlerin daha da büyük av hayvanlarını avlamasını talep ettiğini ve bunun, işbirlikçi sürü avcılığını destekleyen bir görev olduğunu gösteriyor. Dmanisi ve başka yerlerden alınan kafatası ve diş ölçümleri, C. (Xenocyon) lycaonoides’in sürü avcılığı eşiğini çoktan geçmiş olduğunu gösteriyor.

Ancak Avrasya av köpeklerinin Dmanisi’de sosyal olduğuna dair doğrudan bir kanıt yok. California’daki La Brea Tar Pits and Museum’da doktora sonrası araştırma görevlisi olan ve çalışmaya dahil olmayan paleontolog Mairin Balisi, “Günümüz etoburlarında, sosyallik bir tür içinde bile değişebilir.” diyor. “Fosil kayıtlarında da değişebileceğinden eminim, ancak o zaman bu varyasyonu kurmak daha zor.”

Dmanisi’de gelecekte bulunacak fosiller, köpeğin oradaki sosyalliğini doğrulamaya yardımcı olmalı ve yeni tür moleküler kanıtlar, Avrasya av köpeğinin köpekgiller soy ağacının neresine oturduğunu potansiyel olarak doğrulayabilir.

2019’da araştırmacılar, bir Dmanisi gergedan dişinden protein çıkarmayı ve dizilemeyi başardılar. Bartolini Lucenti, ekibinin yeni köpek kalıntılarından da eski proteinleri çıkarmaya çalıştığını, ancak başarılı olamadıklarını söylüyor.


National Geographic. 29 Temmuz 2021.

Makale: Bartolini-Lucenti, S., Madurell-Malapeira, J., Martínez-Navarro, B. et al. (2021). The early hunting dog from Dmanisi with comments on the social behaviour in Canidae and hominins. Sci Rep 11, 13501.

Yorumlar
Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü mezunu. İstanbul Üniversitesi Prehistorya Bölümü Yüksek Lisans mezunu. Aynı üniversitede Doktora programında devam ediyor. İletişim: ermanbu@gmail.com

You must be logged in to post a comment Login