Tunç Çağı İskandinavları Açık Denizi Nasıl Geçti?

Danimarka ile Norveç arasındaki kültürel benzerlikler uzun süredir biliniyor ama yeni bir simülasyon, bu bağı kuran yolculukları aydınlatıyor.

İsveç’teki Göteborg Üniversitesi’nden Boel Bengtsson ve meslektaşlarının PLOS One’da yayımladığı bir çalışmaya göre Tunç Çağı döneminde Danimarka’da yaşayan insanlar, açık deniz üzerinden doğrudan Norveç’e yolculuk yapabilmiş olabilir. Çalışma için araştırma ekibi, diğer bilim insanlarının eski halkların denizi nasıl aştığını daha iyi anlamasına yardımcı olabilecek yeni bir bilgisayar modelleme aracı geliştirdi.

Bugün kuzey Danimarka ve güneybatı Norveç olan bölgelerin Tunç Çağı kültürleri; benzer eserler, ölü gömme sistemleri ve mimari yapılarıyla birbirine oldukça benziyor. İki bölge arasındaki kültürel alışveriş büyük olasılıkla İskandinavya’nın kıyıları boyunca seyreden gemiler aracılığıyla mümkün oldu. Bu gemiler Danimarka boyunca uzanan, İsveç kıyıları üzerinden çıkıp güneybatı Norveç’e geri inen 700 kilometrelik bir rotayı izliyordu.

Ancak yeni makalenin araştırmacılarına göre iki bölge arasındaki kültürel benzerlikler, eski insanların 100 kilometreden uzun bir açık okyanus geçişiyle iki nokta arasında doğrudan da yolculuk etmiş olabileceğini akla getiriyor.

(İlgili: İskandinavya’nın En Eski Ahşap Teknesinde Parmak İzi Bulundu)

Bu olasılığı incelemek için araştırma ekibi, akıntılar ve rüzgar gibi çevresel etkenlere ait verileri bir geminin su içindeki hareketine ilişkin verilerle birleştirerek farklı yolculukları simüle eden bir modelleme programı geliştirdi. Ekip bu çalışma için, yaklaşık MÖ 350’ye tarihlenen ve kürekle ilerletilen büyük bir kano olan Hjortspring teknesinin rekonstrüksiyonunu kullanarak yolculukları simüle etti.

Simülasyonlara göre Tunç Çağı insanları, açık okyanus üzerinden Danimarka’dan Norveç’e doğrudan yolculuk yapma kapasitesine sahip olmuş olabilir. Ancak bu yolculuklar büyük olasılıkla 1 metreye varan dalgalarda ve saatte 10 deniz milini bulan rüzgarlarda yol alabilen bir tekneyi, iyi hava tahmini ve denizcilik becerilerini gerektirmiş olmalıydı. Bu açık deniz yolculukları Yaz aylarıyla sınırlı kalmış da olabilir.

Buna karşılık iki nokta arasındaki kıyı boyunca uzanan daha uzun rotayı izlemek büyük olasılıkla daha güvenli ve yıl boyunca mümkündü. Ancak tamamlanması büyük olasılıkla haftalar alacak ve erzak ikmali için sık duraklamalar gerektirecekti.

Tunç Çağı İskandinav geçişlerine dair bu kavrayışların yanı sıra yazarlar, modelin gövde biçimi ve özellikleri hakkında yeterli bilgi bulunan herhangi bir gemi için denizciliği incelemek üzere uyarlanabileceğini belirtiyor.

Araştırmacılar, “Tunç Çağı İskandinav tipi bir teknenin performans verileriyle birlikte uygulanan bu yeni etmen tabanlı simülasyonlar; arkeolojik kanıtların da gösterdiği gibi, yaklaşık 50 kilometre boyunca karanın görünmediği bir bölüm dahil Skagerrak’taki düzenli açık deniz geçişlerinin büyük olasılıkla MÖ 2.300’e kadar başlamış olduğunu gösteriyor” diyor.

Public Library of Science. 2 Nisan 2025.

Makale: Bengtsson, B., Montenegro, A., Green, A., Tomasini, M., Prince, M., Skärström, V. W., … & Lindhé, C. (2025). Seafaring and navigation in the Nordic Bronze Age: The application of an ocean voyage tool and boat performance data for comparing direct open water crossings with sheltered coastal routes. PLoS One, 20(4).