Orta Çağ Tuvalet Çukurunda Defter ve İpek Tuvalet Kağıdı Bulundu

Arkeologlar, Almanya’daki bir Orta Çağ tuvalet çukurundan Latince yazılı 10 sayfalık balmumu defterini ve deri taşıma çantasını çıkardı.

Arkeologlar, Almanya’daki bir Orta Çağ tuvalet çukurundan deri bir çanta içinde son derece iyi korunmuş ahşap-balmumu bir defter çıkardı. Latince el yazısı içeren 10 sayfalık defter, büyük ihtimalle yaklaşık 800 yıl önce dönemin bir tüccarı tarafından düşürülmüştü. Üstelik bu kişi muhtemelen o sırada ipekten bir kumaş parçasıyla temizleniyordu.

Vestfalya-Lippe Bölgesel Birliği’nin (LWL) açıklamasına göre defter ve çanta, kuzey Almanya’daki Paderborn kentinde yeni bir bina inşaatı sırasında bulundu. Arkeologlar burada, hava geçirmez biçimde mühürlenmiş beş Orta Çağ tuvalet çukurunu kazdı. Bu kapalı ortam, normalde çürüyüp gidecek olan pek çok organik eserin günümüze ulaşmasını sağlamıştı.

Buluntuların laboratuvarda yapılan rutin temizliği sırasında uzmanlar, ilk başta dikkat çekmeyen bir toprak parçasının aslında kapaklı, küçük bir deri kese olduğunu fark etti.

(İlgili: Almanya’da Bir Tuvalette Orta Çağ’a Ait Lanet Tableti Bulundu)

Konservatör Susanne Bretzel, “Yerin altında onca yüzyıl geçirmesine rağmen tuvalet çukurundan çıkan buluntunun hâlâ oldukça rahatsız edici bir kokusu vardı” diyor.

Yaklaşık 8,6 x 5,5 santimetre boyutlarındaki küçük not defteri, biraz daha büyük ve fleur-de-lis (Fransız zambağı) motifiyle süslü bir deri kese içinde saklanmış. Ahşap defterin sekiz sayfası çift yüzlü, ikisi tek yüzlü; tüm sayfalarda stylus adı verilen kalemle yazı yazılabilen balmumu bir tabaka bulunuyor.

Uzmanlar defterin içinde Latince el yazısıyla yazılmış çok sayıda satır tespit etti. Bunların bir kısmı diğer satırların üzerine, hatta farklı yönlere doğru yazılmış. Bu durum çeviriyi de zorlaştırıyor.

Arkeolog Barbara Rüschoff-Parzinger, “Tek tek kelimeler seçilebiliyor fakat bazı sözcükler yanlış yazımlar nedeniyle bozulmuş olabilir. Bu yüzden tam transkripsiyon biraz zaman alacak” diyor. Yazının özelliklerine göre defter, 13. yüzyıl ile 14. yüzyılın sonu arasında kullanılmış.

Deri kese üzerinde de çalışmalar sürüyor. Açıklamaya göre üzerindeki kabartmalı zambak motifi, defterin elit bir kişiye ait değerli bir eşya olabileceğine işaret ediyor. Çünkü Orta Çağ’da zambak hem kraliyet gücünün hem de ilahi lütfun simgesiydi.

Yine de defterin sahibi hâlâ bir muamma. Arkeolog Sveva Gai, “Yazar bir Paderborn tüccarı olabilir; defterine ticari işlemlerini kaydetmiş ve düşüncelerini not etmiş olabilir” diyor. Gai’ye göre dönemin çoğu insanından farklı olarak tüccarlar eğitimliydi, okuyup yazabiliyordu. Bu da onları toplumun seçkin kesiminin arasına yerleştiriyordu.

Tuvalet çukurlarında bulunan diğer eserler arasında fıçılar, bir bıçak, taş seramik kaplar, sepet parçaları ve ipek kumaş parçaları yer alıyor. Bu buluntular hem defterin 13. ila 14. yüzyıla tarihlenmesini hem de yazarın elit konumunu destekliyor.

Bretzel şöyle anlatıyor: “Tuvalet çukurundan çıkan ipek kumaş kalıntılarının bir kısmı dikdörtgen parçalar halinde yırtılmıştı. Bazıları son derece ince dokunmuş ve süslüydü. Belki de bir zamanlar şık olan bu kumaşlar artık atılacak hale geldiğinde tuvalet kağıdı olarak kullanılmıştı.”

İlerideki araştırmalar, belki de defterini tuvalete kazara düşüren o sakar tüccarın kimliğini ortaya çıkarabilir.

Gai, “Bu tuvalet çukuru belirli bir parsele atanabildiği anda, arşiv araştırmalarıyla o parselde yaşamış kişileri tespit etmeye çalışabiliriz. En iyi senaryoda balmumu tableti belirli bir kişinin adıyla ilişkilendirmek bile mümkün olabilir” diyor.

Bretzel’in belirttiğine göre konservasyon süreci bir yıla kadar sürebilir. Bu sürecin tamamlanmasının ardından defter ve kesesi, Paderborn’daki LWL Müzesi’nde sergilenecek.

Live Science. 20 Mayıs 2026.