Zile’de Ortaya Çıkan Roma Mozaiği ‘Çingene Kızı’na Benziyor

Tokat’ın Zile ilçesinde bir bağ evinin bahçesinde yapılan kaçak kazı, MS 2. yüzyıla ait figürlü bir Roma mozaiğini gün yüzüne çıkardı.

Geçtiğimiz sene Zile’de bir bağ evinin bahçesinde eski eser hırsızları kaçak kazı yaparak bir mozaik ortaya çıkardı. İhbar üzerine İl Jandarma Komutanlığı ekipleri, 6 Mayıs 2025 tarihinde operasyon düzenledi. Yapılan operasyonda kaçak kazı yapan kişiler yakalandı. Gözaltına alınan şüphelilerden ikisi, çıkarıldıkları mahkemede tutuklanarak Zile M Tipi Kapalı Cezaevi’ne gönderildi. Kaçak kazı yapanlardan birinin, olaydan bir ay önce kaçak kazı yaparken çektiği görüntüleri sosyal medya hesabında paylaştığı ortaya çıktı.

O günden beri bölgedeki kazılar Tokat Arkeoloji Müzesi uzmanlarının başlattığı kurtarma kazıları şeklinde devam ediyor.

(İlgili: Antalya’da ‘Kıskanan Çatlasın’ Mozaiği Bulundu)

Mozaik, Julius Caesar’ın MÖ 47’deki Zela Savaşı’nın ardından “Veni, vidi, vici” (Geldim, gördüm, yendim) mektubunu yazdığı topraklarda bulundu. Antik çağda Zela adıyla bilinen Zile, Hitit dönemine uzanan köklü bir geçmişe sahip; mozaik bu tarihin Roma katmanına ait yeni ve çarpıcı bir kanıt.

Mozaiğin Özellikleri

Ondokuz Mayıs Üniversitesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Alper Yılmaz, mozaiğin “Opus vermiculatum” ve “Opus tessellatum” tekniklerinin bir arada kullanıldığı çok renkli bir kompozisyona sahip olduğunu belirtiyor. Üzerindeki Antik Yunanca “ΤΡΥΦΗ” (Tryphe) yazısı “lüks ve bolluk” anlamına geliyor. Bu ifade bir personifikasyon, yani bir soyut kavramın insan figürüyle kişileştirilmesi olarak ele alınıyor.

Yılmaz, geometrik motifler ve figüratif betimler açısından mozaiğin Gaziantep Zeugma Mozaik Müzesi’ndeki ünlü “Çingene Kızı” mozaiğiyle karşılaştırılabilir nitelikte olduğunu vurguluyor: “Mozaikler üzerindeki geometrik motifler ve figüratif betimler, Zeugma Mozaik Müzesi’nde gördüğümüz Çingene Kızı mozaiğiyle benzerlik göstermektedir.”

Uzmanlar mozaiğin, MS 2. yüzyıla ait önemli bir sosyal yapının, büyük olasılıkla kamuya açık bir binanın zeminini süslediği kanısında. “Bu lüks hayat mozaiklere yansımış ve burada bir tür propaganda yapılmakta” diyor Yılmaz.

Zile’nin Arkeolojik Önemi

Zile Kalesi Antik Tiyatrosu Kazı Başkanı ve Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tarih Bölümü öğretim üyesi Dr. Murat Tekin, mozaiğin bulunduğu alanın antik tiyatro kazı çalışmalarına yaklaşık 200 metre mesafede olduğuna dikkat çekiyor. Tekin’e göre bu buluntu, Zile’nin antik çağdaki önemini bir kez daha kanıtlıyor: “Zile’nin, antik tiyatrosuyla, kalesiyle, basamaklı tüneliyle, kaya mezarıyla ve bugünkü uzantısı Zile Panayırı olan Sakaia Festivali’yle Antik Çağ’da önemli bir merkez olduğu bilinmekteydi. Kaçak kazıda ortaya çıkarılan mozaik bu durumu bir kez daha kanıtladı.”

Tekin, Zile’nin tarihini şöyle özetliyor: “Zile’nin tarihine baktığımızda buranın Hitit dönemine kadar uzandığını ifade edebiliriz. Hitit döneminde Anziliya, antik çağda Zela, bugün ise Zile adıyla kadim geçmişini isminde taşımakta ve yaşatmakta.”

Yılmaz da Zile’nin Kibele kültü gibi bereket ve bolluğu simgeleyen kültler açısından önemli bir merkez olduğunun altını çiziyor. Bu bağlamda “Tryphe” yazılı mozaiğin bölgenin kültürel dokusuna son derece uygun düştüğünü vurguluyor.

Kaçak Kazı, Ardından Kurtarma

Eser, kaçak bir kazıyla gün yüzüne çıktıktan sonra Tokat Arkeoloji Müzesi uzmanları tarafından bölgede kazılara başlandı. Mozaikler şu an yerinde korunuyor. Alanın tamamının kazılması, ardından restorasyon ve konservasyon çalışmalarının tamamlanması planlanıyor.

Uzmanlar, alanın turizm açısından büyük bir potansiyel taşıdığı görüşünde. Yılmaz, “Mozaiklerin barındırdığı özelliklerle birlikte Anadolu mozaik repertuvarı için son derece önemli veriler sunduğunu ve turizme kazandırılmasının bölge ekonomisine ciddi bir katma değer sağlayacağını” belirtiyor.