Nebra Gökyüzü Diski: Astronomik Olayların Bilinen İlk Tasviri

Bronz ve altından yapılan eşsiz Nebra Gökyüzü Diski, üç bin yıldan daha önce gece gökyüzünün nasıl göründüğünü temsil ediyor olabilir.

Nebra Gökyüzü Diski, 1999 yılında keşfedildi. Metal dedektörüyle arama yapan kişiler, Almanya’nın Saksonya-Anhalt eyaletindeki Nebra kasabası yakınlarındaki bir tepede bulunan eski bir dini alandan diski yasa dışı biçimde kazıp çıkardı. Polis, diski 2002’de ele geçirip geri aldıktan sonra arkeologlar bu benzersiz nesneyi inceledi; diskin 3.800 yıla kadar uzanan bir geçmişe sahip olduğunu ve astronomik olguların bilinen en eski tasviri olduğunu ortaya koydu. (Bundan sonraki en eski örnek, yaklaşık 3.500 yıl öncesine tarihlenen bir Antik Mısır mezarının tavanındaki yıldız haritası.)

Disk, Almanya’nın Halle kentindeki Eyalet Tarihöncesi Müzesi’ne göre yaklaşık 4 kilogram bronzdan yapılmıştı. Bronz, 32 santimetre çapında bir disk haline gelecek şekilde yassılaştırılmış; ardından yaklaşık 50 gram altın kakmayla bir tekne, hilal biçimli bir Ay, Dolunay ya da Güneş ve bir dizi yıldızı temsil eden motiflerle süslenmişti.

(İlgili: 3.600 Yıllık Nebra Gökyüzü Diski Nasıl Yapıldı?)

Koleksiyon içinde disk ile birlikte ele geçen kılıçların kabzalarındaki ahşapların karbon tarihlemesi ve baltaların üslubuna dayanarak uzmanlar, Gökyüzü Diski’nin Erken Tunç Çağı’nda, yaklaşık MÖ 1.600 dolaylarında gömüldüğünü düşünüyor. Ancak disk, bundan iki yüzyıl kadar daha önce yapılmış da olabilir.

Bazı araştırmalar, eserin toprak ve kimyasal analizlerine dayanarak diskin özgünlüğünü sorgulamıştı. Bu araştırmalarda, bunun muhtemelen Nebra’dan gelmediğini ve yaklaşık 1.000 yıl daha yeni olduğunu öne sürüldü. Daha sonraki bir çalışma ise bu iddialara karşı çıkarak diskin özgün olduğunu ve Nebra kökenli olduğunu; fakat birkaç aşamada üretildiğini ortaya koydu.

Diske yakından bakıldığında, en az beş evrede yapıldığı anlaşılıyor. İlk aşamada bronz diskte Dolunay ya da Güneş, Hilal ve 32 yıldız yer alıyordu. Ardından diskin iki yanına iki yay eklendi. Sonra, alt kısma muhtemelen bir tekneyi temsil eden bir motif olan üçüncü bir yay ilave edildi. Dördüncü aşamada diskin kenarı delindi. Bu da tören amaçlı kullanımda bir sırık gibi bir desteğe bağlanmış olabileceğini düşündürüyor. Son olarak disk, metal eserlerle birlikte gömülmeden önce sol taraftaki yay çıkarıldı.

Ancak uzmanlar diskin tam olarak ne zaman yapıldığını ya da süsleme evreleri arasında ne kadar zaman geçtiğini kesin olarak bilmiyor.

Nebra Gökyüzü Diski, gece gökyüzünü temsil ediyor gibi görünüyor; yıldızların bir kısmı Ülker (Pleiades) ya da “Yedi Kız Kardeş” yıldız kümesini oluşturuyor olabilir. Diskin iki yanındaki altın yaylar ufukları temsil ederek yaz ve kış gündönümlerini işaret ediyor olabilir; tekne motifi ise Güneş’i gündüz doğudan batıya, gece de geri taşıdığına inanılan mitolojik bir tekneyi simgeliyor olabilir.

Gökyüzü Diski, bulunduğu Mittelberg Tepesi’ndeki plato ile hizalandığında, batı ufuk yayı yaz gündönümünde Güneş’in arkasında kaybolduğu yüksek bir dağ olan Brocken ile örtüşüyor. Bu da diskin, tarihöncesinde önemli astronomik tarihleri takip etmek için kullanılmış olabileceğini düşündürüyor.

Ancak Gökyüzü Diski’ni kimlerin kullandığı ve kimin gömdüğü hâlâ bir gizem. Bunun bir nedeni de nesnenin bilimsel bir kazıyla değil, defineciler tarafından ele geçirilmiş olması. Defineciler altın güneş/dolunay kısmına zarar vermiş, yüzeyi çizmiş ve nesneyi uygunsuz biçimde temizlemişti. Yine de Orta Almanya’da MÖ 2.000’ler kadar erken bir tarihten itibaren görülen zengin mezar hediyeli önemli kişilere ait çok sayıda tümülüs dikkate alındığında, Gökyüzü Diski’nin bir zamanlar Tunç Çağı’ndan bir reise ait olması da mümkün.

Live Science. 19 Ocak 2026.