Pompeii’den Kaçmaya Çalışan Kişinin Yüzü Canlandırıldı

Vezüv Yanardağı’ndan paralar, yağ lambası ve havanla kaçarken ölen adamın son anları yapay zeka ile gün yüzüne çıkıyor.

Pompeii Arkeolojik Parkı, Padova Üniversitesi Dijital Kültürel Miras Laboratuvarı ile iş birliği yaparak arkeologların yürüttüğü kazılardan elde edilen verilere dayanarak dijital bir yüz rekonstrüksiyonu oluşturmak için ilk kez yapay zeka araçlarını kullandı.

Rekonstrüksiyon, MS 79’da kenti 24 saatten kısa bir sürede yerle bir eden Vezüv Yanardağı patlaması sırasında hayatını kaybeden bir adama ait. Adam, lapilli ve volkanik parçalara karşı koruma kalkanı olarak kullandığı düşünülen bir pişmiş toprak havan ile birlikte bulundu. Bu hareket, gözlemci Genç Plinius’un bir mektubunda aktardığı sahneyi çağrıştırıyor. Yanardağdan kaçmaya çalışan insanlar, ellerindeki nesneleri ya da başlarına bağladıkları yastıkları volkanik maddeye karşı koruyucu olarak kullanıyordu.

(İlgili: Pompeii’de Duvara Kazınmış Aşk Grafitisi Ortaya Çıkarıldı)

Buluntu, Pompeii kentinin hemen dışında, Numerius Agrestinus Equitius Pulcher’in schola tipi mezarı üzerindeki araştırmanın tamamlanması kapsamında Porta Stabia nekropolü alanında yürütülen son kazılarda gün yüzüne çıktı. Sahada çalışan arkeologlar, MS 79 Vezüv patlaması sırasında kıyıya kaçmaya çalışırken hayatını kaybeden iki erkeğin kalıntılarını ortaya çıkardı. Farklı anlarda ölen bu iki birey, olayın dinamiklerini ve sakinlerin kaçış yollarında karşılaştığı koşulları anlamak açısından yeni veriler sunuyor.

Daha genç olanı, şehirden uzaklaşmaya çalışırken büyük olasılıkla piroklastik akıntıya, yani kül ve zehirli gazlardan oluşan bir buluta kapıldı. Daha yaşlı olan ise birkaç saat önce yoğun bir lapilli yağmurunda hayatını kaybetti. Cesedinin yanında kırık bir pişmiş toprak havan bulundu. Bu havan, başını korumak için kullanılmış gibi gözüküyor. Adam aynı zamanda düşük görüş koşullarında yol bulmak için bir seramik yağ lambası, sol elinin küçük parmağında küçük bir demir yüzük ve 10 bronz sikkeden oluşan küçük bir servet taşıyordu.

Rekonstrüksiyonda ikinci kurbanın dijital modeli, yapay zeka yazılımı ve fotoğraf düzenleme tekniklerinin bir kombinasyonuyla oluşturuldu. Amaç, bilimsel temele dayalı ama herkese erişilebilir bir görüntü sunmaktı. Rekonstrüksiyon, arkeoloji araştırmalarının sonuçlarını uzman olmayan bir kitleye daha anlaşılır kılmak amacıyla tasarlanmış deneysel bir prototip niteliğinde.

Kültür Bakanı Alessandro Giuli, “Pompeii, dünyada arkeolojik araştırmalar için belki de en prestijli alan. Her yeni keşif, antik yaşamın dokusunu heyecan verici biçimde aydınlatıyor. Bu kazılarda kullanılan yenilikçi metodolojiler, titizlikle uygulandığında bize yeni tarihsel perspektifler kazandırabileceğini kanıtlıyor. Kültür Bakanlığı olarak bu doğrultuda ilerlemeyi hedefliyoruz: mirasımızın incelenmesini ve korunmasını güçlendirmek, araştırmayı desteklemek ve bilgiyi giderek daha etkili biçimde aktarma kapasitesini artırmak” diyor.

Direktör Zuchtriegel, “Pompeii’deki ve diğer alanlardaki arkeolojik verilerin hacmi artık o kadar büyük ki yalnızca yapay zekanın yardımıyla bunları yeterince koruyup değerlendirebileceğiz. Bu konuyu bizim, yani arkeologların bizzat ele alması önemli. Aksi takdirde gerekli insani ve bilimsel temelden yoksun başkaları bunu bizim yerimize yapacak. Yapay zeka doğru kullanıldığında, klasik dünyayı daha sürükleyici bir biçimde anlatarak klasik çalışmaların yenilenmesine katkıda bulunabilir. Pompeii’yi ziyaret etmek ya da Latince öğrenmek, özünde derin, eşsiz ve son derece güzel bir deneyim yaşamak demek. Rekonstrüksiyonlar daha fazla insanı bu maceraya dahil etmemize yardımcı oluyor” diyor.

Padova Üniversitesi’nden Prof. Jacopo Bonetto, “Bu proje, yapay zekanın arkeolojideki kullanımı üzerine daha kapsamlı bir düşünce sürecini başlatıyor. Bu teknoloji yorumlayıcı modellerin üretimine ve iletişim araçlarının iyileştirilmesine katkıda bulunabilir. Ancak uzmanların çalışmasıyla her zaman bütünleşik biçimde, kontrollü ve metodolojik açıdan sağlam bir kullanım gerektiriyor” diyor.

Pompeii – Parco Archeologico. 27 Nisan 2026.

Makale: Amoretti et al. 2026. Il rinvenimento di due vittime dell’eruzione fuori DI POMPEI porta Stabia a Pompei: prime analisi antropologiche e archeologiche. degli scavi di Pompei