Streptokok Bakterisi, Amerika’daki 700 Yıllık Mumyada Bulundu

Bolivya’da bulunan 700 yıllık bir mumyanın DNA analizi, Streptokok bakterisinin Avrupalılardan önce Amerika kıtasında var olduğunu kanıtladı.

Kolomb öncesi bir mumyadan elde edilen patojen DNA analizi, kızıl ateş ve boğaz ağrısına yol açan bakterinin Avrupalıların keşiflerinden önce Amerika kıtasında var olduğunu ortaya koydu.

Antik DNA analizi kullanan araştırmacılar, Bolivya’dan 700 yıllık bir mumyada Streptococcus pyogenes, yani A grubu streptokok varlığını tespit etti. Bu bulgu, streptokok enfeksiyonlarının Avrupalıların kıtayı keşfetmesinden önce Amerika’da mevcut olduğunu doğrular nitelikte. Mumyada bulunan streptokok suşu, günümüzde boğaz enfeksiyonuna ve kızıl ateşe yol açan modern suşlarla benzerlik taşıyor.

Araştırmacılar, A grubu streptokokun arkeolojik kalıntılarda ilk kez tespit edildiğini belirtiyor.

İtalya’daki Eurac Research Mumya Araştırmaları Enstitüsü direktörü ve çalışmanın ortak yazarı Frank Maixner, “Bu patojeni özellikle aramıyorduk. Mumyaların genetik analizini yaparken açık fikirli bir yaklaşımla çalışıyoruz. Yalnızca insan genetik materyalini değil, insan kalıntılarında bulunan çok sayıda mikroorganizmanın DNA’sını da inceliyoruz” diyor.

(İlgili: Binlerce Yıllık Hastalıklar Nasıl Tespit Ediliyor?)

Maixner ve meslektaşları, Bolivya’daki And Platosu’nda “chullpa” adı verilen eski cenaze kulelerinde bulunan doğal yollarla mumyalaşmış kalıntıları inceliyordu. Bu bireyler, Tiwanaku olarak bilinen Kolomb öncesi bir uygarlığın çöküşünün ardından ancak İnka İmparatorluğu’nun yükselişinden önce, Geç Ara Dönem’de (1.000 ila 1450) toprağa gömülmüştü.

Araştırmacılar, MS 1283 ile 1383 yılları arasında yaşamış ve kafatası modifikasyonuna sahip genç bir yetişkin erkeğe ait özel bir mumyayı analiz ederken, aralarında Streptococcus pyogenes ve botulizme neden olabilen Clostridium botulinum’un da bulunduğu birkaç farklı bakteriye ait DNA verisi saptadılar.

“Streptococcus pyogenes’in tespiti özellikle önem taşıyordu” diye yazıyor araştırmacılar. “Modern salgınlardaki varlığına karşın bu patojen, antik dönemlerde bugüne kadar hiç tespit edilememişti.”

A grubu streptokok günümüzde dünya genelinde yaygın olarak bulunuyor ve boğaz enfeksiyonu gibi hafif durumlardan nekrotizan fasiit gibi yaşamı tehdit eden enfeksiyonlara kadar geniş bir hastalık yelpazesinden sorumlu. Bakteri aynı zamanda kızıl ateşe de yol açıyor. Bu hastalık, 1940’larda antibiyotiklerin geliştirilmesinden önce tarihsel olarak çocuk ölümlerinin başlıca nedenlerinden biriydi.

Yüzyıllar boyunca dünya genelinde bu denli yaygın olmasına karşın bakterinin evrimi hakkındaki bilgiler yalnızca modern suşlardan elde ediliyordu. Bu durum, Avrupalıların keşiflerinden önce bakterinin Amerika’da var olup olmadığı sorusunu yanıtsız bırakıyordu.

Ancak bu yeni çalışmada araştırmacılar, Bolivya’daki mumyanın dişinden Streptococcus pyogenes’in neredeyse tam bir genomunu izole etmeyi başardılar. 700 yıllık bu genomun, söz konusu bakterinin Amerika kıtasındaki onaylanmış en erken vakası olduğu belirtiliyor.

Yapılan DNA analizi, bu antik varyantın günümüzden yaklaşık 10.000 yıl önce diğer tüm soylardan ayrıldığını ortaya koydu. Uzmanlar bu zaman diliminin, insanların And Dağları’na ilk girişleriyle ve burada patojeni taşıyor olabilecek, daha önce karşılaşılmamış hayvan türleriyle temas etmeleriyle örtüşebileceğini belirtiyor.

Yine de A grubu streptokokun neden olduğu hastalıklardan hangilerinin İspanyol öncesi Bolivya’da mevcut olduğu henüz netlik kazanmış değil. Tanımlanan genom; deri hastalıklarından ziyade, doğrudan boğaz bölgesine yerleşen veya kızıl hastalığına neden olan modern varyantlarla en yüksek benzerliği gösteriyor. Bu bakteriyel hatların yaygınlığı, Bolivya yaylalarının soğuk ve kuru iklimiyle uyumlu olacak şekilde, genellikle serin aylarda artış gösteriyor.

İskeletinde patojen DNA’sı saptanan genç yetişkinin, nüfus yoğunluğunun arttığı ve göç hareketliliğinin yüksek olduğu bir toplumda yaşadığı belirtiliyor. Ayrıca kemik analizleri, bu bireyin beslenme durumunun muhtemelen ortalamanın altında olduğunu ve bu durumun bağışıklık sistemini enfeksiyonlara karşı daha savunmasız hale getirmiş olabileceğini gösteriyor.

Yeni Bolivya streptokok suşundan elde edilen kanıtlar, patojenin Amerikan kökenli olduğu görüşüyle tutarlılık gösteriyor. Ancak A grubu streptokok antik kalıntılarda ilk kez tespit edildiğinden, araştırmacılar Avrupa, Afrika, Asya ve Amerika’dan antik ve modern S. pyogenes genomlarını kapsayan daha geniş bir veri seti de dahil olmak üzere kapsamlı ek çalışmalara acilen ihtiyaç duyulduğunu vurguluyor. Bu bilgilerin biriktirilmesi, uzmanların streptokokun evrimsel tarihini ve eski insanların yaşamları ile ölümleri üzerindeki etkisini çözümlemesine yardımcı olabilir.

Live Science. 19 Nisan 2026.

Makale: Valverde, G., Sarhan, M.S., Cook, R. et al. (2026). An ancient genome of Streptococcus pyogenesfrom a pre-Columbian Bolivian mummy. Nat Commun.