Fransa’daki Orta Çağ Tuvaletinde Pinot Noir Üzümü Bulundu

Fransa’da bir Orta Çağ hastane tuvaletinde bulunan 600 yıllık üzüm çekirdekleri, günümüzde şarap yapımında kullanılan pinot noir üzümü çıktı.

Bilim insanları, Orta Çağ Fransa’sında bir hastanenin tuvaletlerinde keşfedilen 600 yıllık bir üzüm çekirdeğinin, bugün hâlâ pinot noir şarabı yapmak için kullanılan üzümlerle genetik olarak aynı olduğunu açıkladı.

Bilim insanları yeni bir çalışmada, çekirdeğin Fransa’da bu son derece popüler üzüm çeşidinin en az 1400’lerden beri yetiştirildiğini ortaya koyduğunu belirtiyor.

Çalışmanın ortak yazarı Laurent Bouby, meyvenin “sofra üzümü gibi mi yendiğini yoksa o dönemde insanların ondan şarap mı yaptığını söylemek mümkün değil” diyor.

(İlgili: Tunç Çağı Troyasındaki Sıradan İnsanlar Bile Şarap İçiyordu)

Ancak araştırma, dünyanın en büyük şarap üreticisi ve tüketicisi ülkelerinden biri olan modern Fransa ile uzak şarap tutkunu geçmişi arasında bir bağ kuruyor.

Çalışmanın bir diğer ortak yazarı Ludovic Orlando, İngiltere ile Fransa arasındaki Yüzyıl Savaşları’nın 1400’lerin ortasında sona erdiğine dikkat çekiyor.

Fransa’nın koruyucu azizesi Jeanne d’Arc’ın kısa yaşamı da 15. yüzyılda geçti. Toulouse Üniversitesi’nden paleogenetikçi Orlando, “Bizimle aynı üzümleri yemiş olabilir” diyor.

Çekirdek, kuzey Fransa’daki Valenciennes’te 15. yüzyıldan kalma bir hastanenin tuvaletinde bulundu. Araştırmacıların açıkladığına göre o dönemde tuvaletler bazen çöp kutusu olarak da kullanılıyordu.

Nature Communications dergisinde yayımlanan çalışma, Tunç Çağı’ndan, yani yaklaşık MÖ 2.300’den Orta Çağ’a kadar uzanan 54 üzüm çekirdeğinin genomunu dizilemeyi kapsıyor.

Araştırmacılara göre çalışma, nesiller boyu bağcıların günümüzde “klonal çoğaltma” olarak adlandırılan teknikleri (belirli üzüm çeşitlerinin kesme dallarını koruma gibi) 600 yıldır kullandığını doğruluyor.

Montpellier Evrimsel Bilim Enstitüsü’nden Bouby, antik metinlerin bunun yapıldığına dair ipuçları sunduğunu, “ancak paleogenomik dışında bu tekniği karakterize etmenin çok zor olduğunu” söylüyor.

Yeni araştırma ise bu tekniğin Demir Çağı’na, yani yaklaşık MÖ 625-500’e kadar uzanan birçok bölgede kullanıldığına dair kanıtlar buldu.

İyi Şarap Gibi Yıllanmış

Çalışmada analiz edilen en eski üzümler, yaklaşık MÖ 2.000’e tarihlenen Fransa’nın Nîmes bölgesindeki yabani asmalardan geliyordu.

Evcilleştirilmiş asmalar ise MÖ 625 ile 500 arasında Fransa’nın güneydeki Var bölgesinde ortaya çıkmaya başladı. Bu tarihler, kolonici Yunanların Marseille kentini kurduktan sonra Fransa’ya bağcılığı tanıttığına inanılan dönemle örtüşüyor.

Orlando, şarabın o dönemde Yunanlar ve Etrüskler tarafından ticaretinin yapıldığının yüzyıllar boyunca dayanan amfora adlı şarap testileri sayesinde zaten bilindiğini söylüyor.

Ancak üzüm çekirdeklerinin DNA’sı, özellikle antik Roma dönemine ait olanlar, İspanya, Balkanlar, Kafkasya ve Ortadoğu gibi yerlerden evcilleştirilmiş üzüm çeşitlerinin uzun mesafeli değişimini ortaya koydu.

Ayrıca Roma döneminde, özellikle kuzey Fransa’da evcilleştirilmiş üzüm çeşitleri ile yerel yabani asmalar arasında yoğun genetik karışım olduğunu gösterdi.

Orlando, gelecekte “belirli bağcılık tekniklerini anlatan metinlere erişimi olan tarihçilerle yakın çalışmanın” daha fazla bilgi edinmek için “çok ilginç olacağını” söylüyor.

Çalışmaya göre genellikle Fransa’nın Burgundy bölgesiyle ilişkilendirilen pinot noir, dünyada en yaygın yetiştirilen dördüncü üzüm çeşidi.

AFP. 24 Mart 2026.

Makale: Noraz, R., Chauvey, L., Wagner, S. et al. (2026). Ancient DNA reveals 4000 years of grapevine diversity, viticulture and clonal propagation in France. Nat Commun 17, 2494.