İspanya’daki Demir Çağı Alanında Yazıtlı Ağırşak Bulundu

İspanya’daki Demir Çağı arkeolojik alanında, Kuzey İber Yarımadası’ndaki en eski yazı örneklerinden biri keşfedildi.

İspanya’nın León iline bağlı La Ercina belediyesinde yer alan La Peña del Castro alanında yürütülen arkeolojik araştırmalar, İber Yarımadası’nda yazının incelenmesi açısından büyük önem taşıyan bir keşfi ortaya çıkardı.

Araştırmacılar, yerleşimin tekstil faaliyetleriyle bağlantılı küçük bir nesne üzerine kazınmış, Keltiber alfabesine ait bir yazıt tespit etti. Bu nesne, eğirmede kullanılan iğlerin ağırlığı olan bir ağırşak ve MÖ 1. yüzyıla tarihleniyor.

(İlgili: Demir Çağ’da Ev İçine Gömülen Bebekler, Doğal Nedenlerle Ölmüş)

Bu bulgu önem taşıyor; çünkü León ilinde ve Kuzey İber Yarımadası’nda belgelenmiş en erken alfabetik yazı örneklerinden birini temsil ediyor. Kuzey İber Yarımadası’ndaki Demir Çağı kültürlerinin özelliklerinden biri, Roma fetihlerinden önce yazının bulunmaması.

Üstelik nesnenin yerleşim içindeki konumu ve yapıldığı malzemenin özellikleri, onun doğrudan bu alanda üretilmiş olduğunu düşündürüyor. Bu da söz konusu topluluk içinde belirli bir okuryazarlık düzeyinin var olduğu hipotezini güçlendiriyor.

La Peña del Castro alanı, 2013 yılından bu yana arkeolojik kazıların konusu oldu; 2019’a kadar çeşitli kazı kampanyaları yürütüldü ve ele geçen malzemelerin ayrıntılı incelenmesi bugün de sürüyor. 2017 sezonu sırasında arkeologlar, bir depolama alanı olarak yorumlanan bir mekân tespit etti. Burada yerleşimin ekonomik faaliyetlerini ve toplumsal örgütlenmesini yansıtan çeşitli unsurlar bulundu. Bu keşifler arasında tohumlarla dolu bir sepet, kurutulmuş sığır eti kalıntıları ve birkaç aletin yanı sıra, ayrıntılı analiz sonrasında önemi anlaşılan yazıtlı nesne de yer alıyordu.

Ağırşak üzerine kazınmış sembol, dönemin toplumlarında yaygın bir uygulama olan bir mülkiyet işareti olarak yorumlanabilir. Özellikle MÖ 2. yüzyıldan itibaren yerleşimde etkisi açıkça görülen komşu Vacceo kültürü gibi toplumlarda bu uygulama yaygındı. Ancak buluntunun alan içindeki benzersizliği, onun aynı zamanda sembolik ya da prestij değeri taşımış olabileceğini ve sahibini topluluğun toplumsal hiyerarşisinde ayırt ediyor olabileceğini de düşündürüyor.

Bu yazıtın keşfi, Demir Çağı boyunca La Peña del Castro’da gerçekleşen daha geniş bir toplumsal dönüşüm sürecinin parçası. Bu dönemde nüfusta belirgin bir artış, daha büyük bir toplumsal farklılaşma ve tarımsal fazlalıkların birikmesi ile hem plato hem de dağlık bölgelerle artan ticari alışverişlerin damga vurduğu, giderek karmaşıklaşan bir ekonomi görülüyor. Bu bağlamda alfabetik bir sembolün ortaya çıkması, nüfusun belirli kesimlerinin yazı bilgisine sahip olduğunu ve bunu pratik ya da sembolik amaçlarla kullanabildiğini düşündürüyor.

Ağırşak, alanın hemen çevresinde bulunan bir kaynak olan talk taşından yapılmıştı. Bu da nesnenin yerel olarak üretildiği fikrini güçlendiriyor. Bu durum, yazıtın başka bölgelerle yapılan ticaretin sonucu olmadığını, aksine bu yerleşimde yaşayan topluluğun sahip olduğu bir bilgi biçimi olduğunu gösteriyor. Bu hipotez, yerleşimin belirli bir yazı geleneğine sahip olduğu ya da en azından diğer kültürlerle temas yoluyla yazıya aşina olduğu olasılığını gündeme getiriyor.

Bu çalışma kısa süre önce, antik Hispania’nın dilleri ve kültürleri alanındaki başlıca başvuru kaynaklarından biri olan Paleohispánica dergisinde yayımlandı. Bu buluntu üzerine yapılan araştırma, yalnızca İber Yarımadası’nın kuzeybatısında yazının varlığına dair bilgimizi genişletmekle kalmıyor; aynı zamanda bölgedeki Roma öncesi toplulukların kültürel ve toplumsal dinamikleri hakkında yeni sorular da ortaya koyuyor.

La Peña del Castro’daki yazıt, İber Yarımadası’ndaki Keltiber kültürüne ait diğer epigrafik keşiflere katılarak, bu toplumlarda yazının yayılması ve kullanımı hakkında daha ayrıntılı bir tablo çizmeye yardımcı oluyor. Her yeni keşifle birlikte Roma öncesi halkların tarihi daha zengin ve daha karmaşık hale geliyor; onların günlük yaşamı, toplumsal örgütlenmesi ve çağdaş diğer kültürlerle etkileşimleri hakkında daha önce bilinmeyen yönler açığa çıkıyor.

Universidad de León. 24 Şubat 2025.

Makale: Eduardo González Gómez de Agüero. (2024). Marcas incisas en una fusayola de La Peña del Castro (León): Un signo o un ejemplo de grafía en la zona cantábrica central al final de la Edad del Hierro. Palaeohispanica, vol.24.