İber Çobanları 6.000 Yıl Önce Sürüleri Stratejik Yönetiyormuş

İber Yarımadası’nda bulunan kalıntılar, insanların 6.000 yıl önce sürüleri mevsimsel dağlara taşıyıp üreme döngülerini planladığını gösteriyor.

İber Yarımadası’nın Neolitik toplulukları, 6.000 yıl önce sığır sürülerini zaten stratejik ve verimli biçimde yönetiyor; besin tedariğini güvence altına almak için sürüleri alçak otlaklardan orta dağlık bölgelere taşıyor ve üreme döngülerini bilinçli olarak değiştiriyordu.

Bu bulgular, Orta Neolitik döneme ait sığır sürülerindeki hareketlilik, beslenme ve üreme örüntülerini, Cove de les Pixarelles’te (Tavertet, Osona) bulunan kalıntılara dayanarak ilk kez biyomoleküler çalışmalarla yeniden kuran araştırmacılara ait.

Çalışma, tarihöncesi sığır sürülerinin yönetim stratejilerine ışık tutuyor ve çevrenin özelliklerine uyarlanmış verimli bir otlatma sistemini ortaya koyuyor. Bu, İber Yarımadası’nda Neolitik dönemde bu türe (Bos taurus) ait dikey mevsimsel sürü hareketliliğini belirleyen ilk çalışma olma özelliğini taşıyor.

Araştırma ekibi, hayvanların hareketliliğini, yaşam döngüsünü ve beslenme örüntülerini yeniden kurmak için ileri izotop analizi tekniklerinden ve arkeozoolojik çalışmalardan yararlandı. Çalışmalar, Pixarelles Mağarası’nda bulunan, MÖ 3.942 ile 3.632 arasına tarihlenen bireylerin kalıntılarıyla yürütüldü.

(İlgili: İlk Çoban Toplulukları Çeşitli Hayvancılık Stratejileri Uyguluyordu)

Tavertet (Osona) kasabasının yakınında yer alan bu alan, hayvan kalıntılarının iyi belgelenmiş korunmuşluğuyla öne çıkan dağlık bir bölgede, deniz seviyesinden 670 metre yükseklikte bulunuyor. Ele geçirilen hayvan kalıntılarının toplamının yaklaşık yüzde 80’ini oluşturan çok miktardaki Bos taurus kalıntısı, burayı tüm yarımadada benzersiz bir alan ve Orta Neolitik dönemin (MÖ 4.500-3.500) incelenmesi açısından özellikle önemli kılıyor.

Bulgular, Cova de les Pixarelles’i kullanan Neolitik toplulukların sürülerini stratejik biçimde yönettiğini; onları mevsimsel olarak alçak otlaklardan orta dağlık bölgelere taşıdığını gösteriyor. Bu dikey hareketlilik, sürünün ekolojik bölünmesiyle birleştirilmişti: Bazı hayvanlar, üremeyi ve süte erişimi güvence altına almak için alanın yakınında tutulurken, diğerleri daha uzakta bulunan zengin otlaklara gönderiliyordu.

Sığırların beslenmesi büyük ölçüde C3 bitkilerine dayanıyordu. Bu bitkiler açık alanlarda ve dağ çayırlarında bulunuyordu. Karbon ve azot izotopu analizleri, bu hayvanlara ek yem verilmediğini veya bu insan topluluklarının otlakları yoğun bir şekilde kullanmadığını gösteriyor.

Çalışmayı yürüten araştırmacı Roger Alcàntara Fors, bu olgunun, çok az doğrudan müdahaleyle yürütülen verimli bir yönetim hipotezini pekiştirdiğini belirtiyor.

Çalışma ayrıca hayvanların üreme döngülerinin bilinçli olarak değiştirildiğini de belirledi. Doğumlar, yaz otlaklarının gelişiyle eşzamanlı hâle getirilmişti; bu da taze otların bolluğuyla çakışıyor ve kış boyunca yemle takviye gereksinimini ortadan kaldırıyordu. Bu strateji ayrıca, kilit dönemlerde süt üretimini de en üst düzeye çıkarıyordu.

Alcàntara Fors, sonuçların, İber Yarımadası’nda Orta Neolitik kronolojiler için sığır sürüsü yönetimine ilişkin şu anda mevcut olan tek veri olduğunu söylüyor.

Araştırmacılara göre çalışma, Orta Neolitik’teki hayvancılık stratejilerinin karmaşıklığını ve toplulukların çeşitli doğal çevrelerdeki uyum yeteneğini gözler önüne seriyor; ayrıca sığırların, incelenen dönemin ekonomik ve toplumsal değişimlerine nasıl entegre edildiğini anlamaya katkı sunuyor.

Araştırmacılar ayrıca çalışmanın, insanların dağlık ortamlardaki dayanıklılığı ve insanlık tarihinin bu önemli dönemindeki sosyoekonomik dinamikler üzerine yapılacak gelecekteki araştırmalar için bir temel oluşturduğunu vurguluyor.

Autonomous University of Barcelona. 3 Şubat 2025.

Makale: Alcàntara Fors, R., Madgwick, R., Viñas-Caron, L. C., Nederbragt, A. J., & Saña Seguí, M. (2025). Cattle on the rocks: Understanding cattle mobility, diet, and seasonality in the Iberian Peninsula. The Middle Neolithic site of Cova de les Pixarelles (Tavertet, Osona). PloS one, 20(1), e0317723.