Ünlü Kuyruklu Yıldızı Keşfeden İlk Kişi Halley Değilmiş

Yeni araştırmaya göre, 11. yüzyılda yaşamış bir keşiş, ünlü Halley kuyruklu yıldızını önce çocukken, yıllar sonra da yetişkinken görmüştü.

Halley kuyruklu yıldızı, adını kuyruklu yıldızın uzaydaki hareketlerini ilk kez ayrıntılı biçimde tanımlayan gökbilimciden alıyor. Ancak yeni bir araştırma, onun Dünya’nın yanından periyodik olarak geçtiğini keşfeden ilk kişinin Halley olmadığını öne sürüyor.

Halley kuyruklu yıldızı, 1705’te kendi gözlemleriyle önceki gözlemcilerin tarihi kayıtlarını birleştirerek bu gök cisminin yörüngesini ortaya koyan İngiliz gökbilimci Edmond Halley’in adını taşıyor. Ancak yeni araştırma, Halley’in, kendi adıyla anılan bu kuyruklu yıldızın yaklaşık 75 yıllık döngüsünü ilk fark eden kişi olmayabileceğini gösteriyor. Buna göre, Malmesbury’li İngiliz keşiş Eilmer (ya da Aethelmaer), 600 yıldan daha önce kuyruklu yıldızın iki farklı görünümünü birbirine bağlamış olabilir.

Eilmer, Britanya’da havacılığı denemeye kalkışan ilk kişi olduğu iddiasıyla da tanınıyor. Yunan mitolojisini okuyarak büyüyen Eilmer, oğluyla birlikte Güneş’e çok yaklaşan İkarus’un babası Daidalos’un öyküsünden etkilenmişti. 990’ların sonlarında ya da 1000’lerin başında Eilmer’in, bir çift kanat yaptığı, bunları ellerine bağlayıp bir kuleden atladığı anlatılıyor. 12. yüzyıl tarihçisi Malmesbury’li William’a göre keşiş, bir rüzgârın inişini bozması sonucu yere çakılmadan önce yaklaşık 200 metre kadar süzülmeyi başarmış, fakat düşüşte iki bacağını birden kırmıştı.

(İlgili: Kuyruklu Yıldız, 1.500 Yıl Önce Bir Yerli Kültürünü Yok Etti mi?)

Uçuşa merakının yanında Eilmer, astroloji ve astronomiye de büyük ilgi duyuyordu. Malmesbury’li William’ın yazdığına göre, 989 yılında henüz küçük bir çocukken İngiltere’deki evinin üzerinde gökyüzünü yarıp geçen bir kuyruklu yıldız izlemişti. Hollanda’daki Leiden Üniversitesi’nden gökbilimci Simon Portegies Zwart’ın yeni bir kitapta ileri sürdüğüne göre, Eilmer onlarca yıl sonra 1066’da aynı kuyruklu yıldızı ikinci kez gördü ve bu iki olayı birbirine bağladı.

Portegies Zwart, Malmesbury’li William’ın anlatısına dayanarak, Eilmer’in 1066’da kuyruklu yıldızı görünce şöyle haykırdığını yazar: “Geldin demek ha?… Seni görmeyeli uzun zaman oldu; ama şimdi seni gördüğümde çok daha dehşet vericisin, çünkü ana vatanımın yıkımını simgeliyorsun.” O dönemde İngiltere, ardında tahta geçecek kesin bir varis bırakmadan ölen Kral “İtirafçı” Edward’ın ölümünün ardından bir veraset krizi yaşıyordu. William’ın kaydı doğruysa, Eilmer gördüğü iki “parlayan yıldız”ın aslında aynı gök cismi olduğunu anlamıştı. Her iki durumda da, William’ın kendisinin de bu bağlantıyı fark ettiği açık.

Halley kuyruklu yıldızı, gökbilimcilerin “periyodik” yani düzenli aralıklarla geri dönen bir kuyruklu yıldız olduğunu fark ettiği ilk örnek. Güneş çevresinde oldukça eliptik bir yörünge izliyor. Bu yörünge, kuyruklu yıldızın 72 ila 80 yılda bir Dünya’nın yanından geçmesine ve arkasında parlak bir toz izi bırakmasına neden oluyor.

Halley kuyruklu yıldızına ait en erken muhtemel kayıt, MÖ 239 tarihli bir Çin kroniğinden geliyor. O tarihten sonra, dünyanın dört bir yanında gökbilimciler tarafından onlarca kez kayda geçirilmiş ve çoğu zaman bir tür uğursuz işaret olarak yorumlanmıştı. Örneğin Romalı tarihçi Flavius Josephus, MS 66’daki kuyruklu yıldız gözleminin Kudüs’ün düşüşünü haber verdiğine inanmıştı. Kuyruklu yıldızın geçişi, Nisan 1066’da Brittany ve Britanya Adaları üzerinde görülmesinin ardından, William’ın 1066’daki İngiltere istilasını betimleyen Bayeux Duvar Halısı’na da işlenmişti.

Gökbilimci Halley, kuyruklu yıldızın 1531, 1607 ve 1682’deki görünümlerini birbiriyle ilişkilendirdi. Ardından 1758’de yeniden görüneceğini öngördü. Halley, tahmininin gerçekleştiğini görmeden 1742’de öldü. Ancak kuyruklu yıldız beklenildiği gibi geri dönünce, ölümünden sonra haklılığı kanıtlandı.

Halley’in hesaplamaları etkileyiciydi; fakat Portegies Zwart, kuyruklu yıldızın görünümlerini yüzyıllar önce bir araya getirdiği için asıl payenin Eilmer’e verilmesi gerektiğini savunuyor. Zwart ve British Museum’dan Michael Lewis, bu görüşü savunan bir bölümü “Dorestad and Everything After: Ports, Townscapes and Travelers in Europe, 800-1100” (Sidestone Press, 2025) adlı kitapta yayımladı.

Halley’nin (ya da belki de Eilmer demeliyiz) kuyruklu yıldızını bir sonraki geçişinde 2061 Temmuz’unun sonlarında görebilirsiniz. Şimdiden takvimlerinize not edin.

Live Science. 29 Ocak 2026.