Sibirya’daki Neandertaller 60.000 Yıl Önce Diş Tedavisi Yapmış!

60.000 yıllık bir Neandertal dişinde bulunan delik, büyük olasılıkla taş bir matkapla açılmış. Bu bugüne kadar bilinen en eski diş tedavisi!

Yaklaşık 60.000 yıl önce Sibirya’da bir Neandertal, çürük bir dişinin delinebilmesi için ağzını açtı. Yeni bir çalışmaya göre bu vaka bugüne kadar bilinen en eski kasıtlı diş tedavisi kanıtı.

Yetişkin bir Neandertal’e ait bir alt azı dişi ilk olarak 2016’da gün yüzüne çıkarıldı. Ancak yüzeyindeki derin deliğin ne olduğu başlangıçta belirsizdi. PLOS One dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmaya göre deneysel kanıtlar, deliğin ciddi ölçüde çürümüş diş dokusunu temizlemek için kullanılan küçük bir taş matkap tarafından açıldığını ortaya koyuyor.

Bu karmaşık prosedür, yaklaşık 400.000 ile 40.000 yıl önce yaşayan en yakın insan akrabalarımız olan Neandertallerin bu ağrılı diş çürüğünün tedavi edilebileceğini kavrayacak zekaya ve prosedürü başarıyla uygulayacak ince motor becerilere sahip olduğunu gösteriyor.

(İlgili: Down Sendromlu Çocuk, Neandertallerin Fedakarlığını Gösteriyor)

Çalışmanın ortak yazarı, emekli antropoloji profesörü John W. Olsen, “Bu invaziv tedavinin gerçekleşmiş olması ve kişinin hayatta kalmış olması, bana bunun Neandertallerin insan biyolojisi konusundaki son derece sofistike anlayışının ve ne zaman müdahale etmeleri gerektiğinin bilincinin bir başka örneği olduğunu düşündürüyor” diyor.

Bu tedavinin kişinin kendisi mi yoksa başka bir birey tarafından mı uygulandığı belirsiz. Buna karşın, araştırmaya dahil olmayan diş antropoloğu Gregorio Oxilia, “Bu durum, invaziv tıbbın ve cerrahinin köklerinin yalnızca Homo sapiens’e özgü olmadığını, en yakın akrabalarımızla paylaştığımız daha geniş bir mirasın parçası olduğunu düşündürüyor” diyor.

Kendi türümüz Homo sapiens’in diş çürüğünü tedavi ettiğine dair en eski kanıt, bugünkü İtalya’da yaklaşık 14.000 yıl öncesine dayanıyor. Kasıtlı diş hekimliğinin tarihini yaklaşık 45.000 yıl geriye taşıyan bu yeni bulgu, 14.000 yıllık bulguyu ayrıntılandıran çalışmanın da baş yazarı olan Oxilia’ya göre “insanların tedavi becerilerinin evrimi hakkındaki anlayışımızı temelden yeniden biçimlendiriyor.”

Tarihöncesi Tedavi

Neandertal tedavi uygulamalarına ait artık birden fazla bilinen vaka bulunuyor. Örneğin İspanya’daki farklı alanlardaki bulgular, Neandertallerin Down sendromlu bir çocuğa baktığını ve tıbbi bitkiler yediklerini düşündürüyor.

Bununla birlikte, kısmen düşük karbonhidratlı diyetlerinin diş çürüğü oranlarını düşük tutması nedeniyle Neandertallerde diş müdahalelerine dair kanıtlar sınırlı kalmıştı.

Bu nedenle araştırmacılar, Chagyrskaya Mağarası’nda bulunan yaklaşık 59.000 yıllık Neandertal azısındaki alışılmadık deliğin kasıtlı olarak insan eli tarafından açılıp açılmadığını belirlemek için dişi inceledi ve üç modern insan dişi üzerinde deneyler yürüttü.

Neandertal azı dişinin mikroskobik analizleri, ciddi diş çürüğüne işaret eden iki derin demineralizasyon bölgesi ortaya koydu. Çürüğün bir bölgesi, dişin diş etiyle birleştiği yerde konumlanıyordu. Araştırmacılar burada diş kürdan işlemine özgü düz çizikler tespit etti.

Diğer çürük bölgesi ise dişin yüzeyindeki 4,2 mm uzunluğunda, 2,8 mm genişliğinde ve 2,6 mm derinliğindeki boşlukla örtüşüyordu. Bu deliğin üst kenarı boyunca küçük izler yer alıyordu.

Ekip daha sonra bu izleri yeniden oluşturmak için hangi aletlerin ve hareketlerin gerektiğini görmek amacıyla üç modern insan dişi üzerinde deneyler yürüttü. Bu deneyler, çiziklerin bölgede doğal olarak bulunan jasperden yapılmış küçük taş aletlerin bükme hareketiyle oluşturulabileceğini ortaya koydu.

Chagyrskaya Mağarası’nda daha önce bu amaca hizmet etmiş olabilecek uzun, ince, sivri uçlu aletlerin çok sayıda örneği bulunmuştu.

Boşluk çevresindeki çiziklerin üzerine bindirilen çiğneme izleri, bu bireyin yalnızca operasyondan sağ kurtulmadığını, aynı zamanda oldukça uzun bir süre daha yaşadığını; bu sayede normal çiğneme faaliyetlerinin orijinal delme işleminin kanıtlarını silmeye başladığını gösteriyor.

Bilim insanları deliğin taş bir diş matkabıyla açıldığından kesin olarak emin değil. Son derece sınırlı alana özgü izler bu sonucu, deliğin kişinin ölümünün ardından oluşan hasardan kaynaklandığı gibi diğer açıklamalardan daha olası kılıyor.

Oxilia, “Bu vaka, tam da olağandışı bir patolojiye son derece hedefli ve teknik açıdan karmaşık bir yanıt verilebildiğini gösterdiği için istisnai nitelikte” diyor.

Live Science. 13 Mayıs 2026.

Makale: Zubova AV., et al. (2026) Earliest evidence for invasive mitigation of dental caries by Neanderthals. PLoS One 21(5)