Mısır’dan 2.500 Yıllık Boncuk Ağı Cenaze Örtüsü

Bu cenaze örtüsü, binlerce çok renkli boncuktan dokunmuş ve bir insan yüzünü ve büyük bir bok böceğini canlandıracak biçimde işlenmiş.

Antik Mısırlılar, yaklaşık 2.500 yıl önce cenaze örtüleri yapmak için renkli boncuklardan etkileyici ayrıntıda ağlar dokuyordu. Yaygın biçimde kullanılan bu boncuk ağları, ketenle sarılmış mumyaların üzerine yerleştiriliyor ve ölünün, bereket tanrısı ve ölülerin hükümdarı Osiris’e dönüşümünü simgeliyordu.

Bu boncuklu cenaze örtüsü, Chicago Sanat Enstitüsü’nün koleksiyonunda yer alıyor. Müze, eseri 19. yüzyılın sonunda Luksor’daki Amerikan Misyonu’nun direktörü ve eski Mısır sanatının bir koleksiyoncusu olan Peder Chauncey Murch’tan satın almış. Örtü 45,7 santimetre uzunluğunda ve 40 santimetre genişliğinde; yani bir insanın başını ve göğsünün üst kısmını rahatlıkla kapatabilecek boyutta.

Eseri müze için ayrıntılı biçimde inceleyen Mısırbilimci Emily Teeter’a göre boncuk ağı örtü üç ana bölümden oluşuyor: bir insan yüzü, kanatlı bir bok böceği ve geniş bir yaka.

(İlgili: Bir Mısır Mumyasında Homeros’un İlyada’sının İşi Ne?)

Yüz büyük ölçüde koyu mavi boncuklarla işlenmişken yüz hatları ve göz makyajı siyah, kırmızı ve sarı boncuklarla soyut biçimde betimleniyor. Tutankamon’un ünlü maskesindekine benzer bir takma sakal da turkuaz boncuklarla eklenmiş. Teeter’ın yazdığına göre çok sayıda mavi boncuğun kullanılması, gövdesi zaman zaman mavi bir zemin üzerinde yıldız dizisi olarak betimlenen gökyüzü tanrıçası Nut’a yapılan bir gönderme de olabilir.

Yüzün hemen altında, çok renkli boncuklarla işlenmiş kanatlı bir bok böceği (scarab) yer alıyor. Chicago Sanat Enstitüsü’ne göre bu motif, büyük olasılıkla yaratılışı ve yenilenmeyi temsil eden, scarab yüzlü güneş tanrısı Khepri’ye yapılan bir göndermeyi içeriyor. Scarab tılsımları mumyalara genellikle sarma süreci sırasında eklenirken bu eserde doğrudan örtünün üzerine boncuklarla işlenmiş.

Bok böceğinin altında ise koyu mavi, kırmızı, sarı, siyah ve açık mavi boncuklardan oluşan bir yaka bulunuyor; bu yaka, sarı lotus çiçekleri ve kırmızı çiçek motifli sarkıtlar dizisi oluşturuyor.

Teeter’ın aktardığına göre boncuk ağı örtüler genellikle sarılmış mumyayı kaplayan kırmızı ketenin üzerine yerleştiriliyordu. Örtü, sırta dolanan bağlarla yerinde sabit tutuluyordu.

Teeter şöyle yazıyor: “Örtü ve ağ bir arada, Osiris’in sargılarını taklit ediyor. Böylece ölünün bu tanrıyla özdeşleşmesini simgeliyordu.” Tanrıça Nut’un betimleri de mumyaların göğüs bölgesinde sık sık karşımıza çıkıyor. Teeter, “Nut’un kolları ölüyü nasıl sarıyorsa, boncuk ağı da mumyayı öyle sarıyordu” diyor.