Köpekler Irkları Sanıldığı gibi Belirli İşlevler için Yetiştirilmemiş

Yeni araştırma, ısırma veya koku görevleri için seçilen ırkların belirgin bir morfolojik üstünlük taşımadığını gösteriyor.

Köpekler binlerce yıl önce evcilleştirildiklerinden beri insanın en iyi dostu oldu. Dostluğun yanı sıra, yüzyıllar boyunca yapılan seçici yetiştirme, onları sürü gütme, avcılık ve koruma gibi görevler için “özelleştirdi” ya da en azından böyle düşünüyorduk.

Yeni bir çalışmanın sonuçları, bazı ırkların kafatası morfolojilerine dayanarak belirli görevlerde doğuştan daha üstün olduğu yönündeki yaygın inancı sorguluyor.

Nicholas Hebdon ve Lindsay Waldrop tarafından yürütülen çalışmada, gelişmiş üç boyutlu yeniden yapılandırma teknikleri kullanılarak 40 evcil köpek ırkına ait 117 kafatası ile 18 yabani köpekgil türüne ait kafatasları analiz edildi.

(İlgili: Köpek Çeşitliliği, Sanılandan Binlerce Yıl Önce Ortaya Çıkmış)

Araştırmacılar, ırklar ve işlevsel kategoriler arasında kafatası şekilleri bakımından ciddi bir örtüşme buldu; ancak ısırma odaklı görevler ya da koku izleme/tespit için seçilmiş ırkların bu becerileri artıran belirgin morfolojik özellikler geliştirdiğine dair net bir kanıt saptamadı. Bu da insanların köpekleri esasen tercih edilen görünür özellikler için yetiştirmiş olabileceğini ve bireysel kişilik gibi başka etkenlerin köpeklerin görev performansını etkilediğini düşündürüyor.

Chapman Üniversitesi’nde biyolojik bilimler yardımcı doçenti olan Waldrop, “Son 200 yılda insanlar yüzlerce köpek ırkı yarattı. Bunlar gerçekten çok farklı görünüyor ve çobanlık, koruma, koku tespiti gibi bazı işlerde oldukça uzmanlaşmış gibi duruyor. Bu köpeklerin farklı görünmesinin nedeni, bu görevlerde ‘yapısal’ olarak özelleşmiş olmaları diye varsaydık; fakat çalışmamız, en azından kafatasları açısından, ısırma ve koku çalışması gibi kafatasını doğrudan içeren görevlerde özelleşmiş olmadıklarını gösteriyor” diyor.

Çalışma; kolluk kuvvetleri ve askeri programlar gibi alanlarda devriye ve tespit için eğitilen, ısırma ve koku görevlerinde sık kullanılan köpek ırklarını inceledi. Araştırmacılar, Amerikan Kennel Kulübü (AKC) ve United Kennel Club (UKC) gibi kuruluşların tanımladığı çeşitli işlevsel gruplar arasında ırkları karşılaştırmak için 3B kafatası analizi de dahil gelişmiş yöntemler kullandı.

Sonuçlar, evcil köpek ırklarının kafatası şekilleri bakımından olağanüstü bir çeşitlilik gösterdiğini; fakat işlevsel görevlerle ilişkili olduğu düşünülen kafatası bölümlerinde gruplar arasında büyük bir örtüşme bulunduğunu ortaya koydu.

Bu da, belirli ırkların bu tür görevler için sanıldığı kadar morfolojik olarak özelleşmediğine işaret ediyor. Örneğin, ısırma gücü ölçümlerinde, özellikle ısırma işi için yetiştirilen ırklarla bu amaçla yetiştirilmeyenler arasında anlamlı bir fark görülmedi.

Waldrop, “Köpeklerin insanlara ciddi şekilde saldırdığına dair pek çok haber var ve bu haberlerde sıklıkla pitbullar gibi belirli ırklar hedef gösteriliyor. Bazıları, bu köpeklerin aynı boyuttaki diğer köpeklere göre daha sert ısıracağını ya da onları insanlara özellikle tehlikeli yapan ‘kilitlenen çene’ gibi özel özellikleri olduğunu iddia ediyor. Çalışmamız bunun doğru olmadığını gösteriyor; bir şeyleri ısırmak için yetiştirilen köpekler, yapısal olarak diğer amaçlar için yetiştirilen köpeklerden farklı değil” diyor.

Benzer şekilde, koku çalışması için seçilen ırklar da diğer ırklara kıyasla anlamlı derecede gelişmiş bir koku alma morfolojisi sergilemedi. Belirgin kafatası morfolojisi gösteren tek grup, kısalmış burun yapısıyla tanınan bulldoglar gibi brakisefalik ırklar oldu. Ancak bu özellik işlevsel bir uzmanlaşmaya bağlı değil. Araştırmaya göre köpek morfolojisini şekillendiren daha baskın etken, insanların estetik tercihleri.

Çalışmanın başyazarı Nicholas Hebron, “Beni en çok şaşırtan, köpek kafataslarının büyük bölümünde gördüğümüz genel benzerlik oldu. İnsanlar bu hayvanların görsel görünümünü değiştirmek için inanılmaz ölçüde yetiştirme çalışması yaptı. Bu yüzden açık seçik bazı kümelenmeler görmeyi bekliyordum, ama pek öyle bir şey görmedik” diyor.

Bununla birlikte araştırmacılar, evcil köpek ırklarının morfolojilerinin kurtlar ve tilkiler gibi yabani köpekgiller belirgin biçimde farklı olduğunu saptadı. Yabani köpekgillerin kafatası şekilleri, doğal işlevsel gereksinimleriyle daha yakından uyumlu olma eğiliminde. Kurtlar ve tilkiler, kafatası uzunluklarına oranla daha uzun burunlara sahip. Bu da koku gibi keskin duyulara dayanan türlerde tipik bir özellik.

Özellikle kurtlar gibi evcilleştirilmemiş hayvanlar, avcılık ve koku takibi için evrimsel uyarlanmaları yansıtan kafatası morfolojisi gösteriyor. Bu durum, evcil ırklarda güçlü bir morfolojik uzmanlaşma bulunmamasıyla tezat oluşturuyor.

İlginç biçimde tilkilerin kafatası şekilleri, özellikle tarihsel olarak zararlı/haşere kontrolü için yetiştirilmiş terrier ırkları başta olmak üzere bazı evcil köpeklerle önemli ölçüde örtüşüyor. Bu da küçük avın takibi için kafatası yapısında işlevsel benzerlikler olabileceğini düşündürüyor.

Bu bulgular, “amaç için yetiştirilmiş” köpeklerin, bu amaç için yetiştirilmemiş köpeklere göre ısırmada ya da koku almada daha iyi olduğuna dair yaygın görüşe ters düşse de, performansın morfolojik özelliklerden çok gözlemlenebilir davranış özellikleriyle ilişkili olabileceğine işaret ediyor.

Yakın dönem araştırmalar, ırkla ilişkilendirilen birçok davranışın kısmen kalıtsal olabileceğini öne sürüyor. Bu durum; kolluk kuvvetleri ile arama-kurtarma gibi alanlarda köpeklerin nasıl yetiştirildiği ve belirli görevler için nasıl seçildiği açısından önemli sonuçlar doğuruyor. Davranışsal özellikler ve bireysel eğitilebilirlik, performansın daha belirleyici unsurları olabilir.

Chapman University. 31 Ocak 2025.

Makale: Nicholas Hebdon et al. (2025). Dog skull shape challenges assumptions of performance specialization from selective breeding. Sci. Adv. 11.