‘Hobbitlerin’ 50.000 Yıl Önce Neden Yok Olduğu Anlaşılmış Olabilir

Flores adasındaki uzun süren kuraklık, Hobbit lakaplı Homo floresiensis insan türünü ve avını sığınaklarından uzaklaştırmış olabilir.

Bir milyon yıldan uzun bir süre boyunca, küçük bir insan akrabası Endonezya’nın volkanik adası Flores’te hayatta kaldı. Ardından, yaklaşık 50.000 yıl önce, Homo floresiensis (küçük boyu nedeniyle “hobbit” olarak da biliniyor) ortadan kayboldu ve insan evriminin en ilgi çekici gizemlerinden birini geride bıraktı.

Şimdi ise yeni kanıtlar olası bir suçluya işaret ediyor: yaklaşık 61.000 yıl önce başlayan ve binlerce yıl süren şiddetli bir kuraklık. Yeni çalışmada araştırmacılar, bu eski homininlerin yaşadığı bölge için şimdiye dek oluşturulmuş en ayrıntılı iklim kaydını inşa etti.

(İlgili: ‘Hobbit’ İnsan Türü Avlanmamış ve Ateş Yakmamış)

Sonuçlar, göreli bir bolluktan giderek artan bir baskıya geçen bir ekosistemi gözler önüne seriyor. Yağış azaldıkça, Homo floresiensis ve başlıca besin kaynaklarından biri olan cüce filler, olağan sığınaklarından uzaklaşmaya itilmiş gibi görünüyor. Bu hareket, hobbitleri çok daha iri olan Homo sapiens ile temasa geçirmiş olabilir.

Derin mağaraları olan bir ada

Homo floresiensis’in 2003’teki keşfi, bizi insan yapan şeye dair düşüncemizi değiştirdi. Yalnızca 1,1 metre boyundaki bu minik, küçük beyinli homininler taş aletler yapıyordu. Bütün olasılıklara karşın, görünüşe göre tekne teknolojisi olmadan Flores adasına ulaşmışlardı.

Homo floresiensis’e ait kemikler ve taş aletler, adanın yüksek kesimlerindeki küçük bir vadide saklı duran Liang Bua mağarasında bulundu. Bu kalıntılar 190.000 ile 50.000 yıl öncesine tarihleniyor.

Bugün Flores, yağışlı yazlarda (çoğunlukla Kasım’dan Mart’a) yoğun yağış, daha kurak kışlarda (Mayıs-Eylül) ise daha hafif yağış görülen bir muson iklimine sahip. Ancak son buzul döneminde, hem yağış miktarında hem de yağışın ne zaman geldiğinde önemli değişkenlik olmuş olmalı.

Yağışların nasıl olduğunu öğrenmek için araştırmacılar, Liang Bua’nın 700 metre yukarısında bulunan Liang Luar adlı bir mağaraya yöneldiler. Tamamen tesadüf eseri, mağaranın derinliklerinde, Homo floresiensis’in ortadan kaybolduğu dönemi tam olarak kapsayan bir sarkıt bulundu. Dikitler damlayan suyla katman katman büyüdüğü için, değişen kimyasal bileşimleri de değişen bir iklimin tarihini kaydeder.

Paleo-iklimcilerin, dikitlerden geçmiş yağışı yeniden kurgularken kullandığı iki temel jeokimyasal araç var. d18O olarak bilinen belirli bir oksijen ölçüsüne bakarak muson gücündeki değişimleri görebiliyorlar. Magnezyumun kalsiyuma oranı ise toplam yağış miktarını gösteriyor.

Araştırmacılar, aynı örnekler için bu ölçümleri eşleştirdiler, zaman içinde hassas bir şekilde sabitlediler ve yaz, kış ve yıllık yağış miktarlarını yeniden oluşturdular. Tüm bunlar, mevsimsel iklim değişkenliğine dair eşi benzeri görülmemiş bir bilgi sağladı.

Sonuç olarak araştırmacılar üç temel iklim evresi buldular. 91.000 ile 76.000 yıl önce arasında, yıl boyunca bugünkünden daha yağışlıydı. 76.000 ile 61.000 yıl önce arasında muson son derece mevsimseldi; yazlar daha yağışlı, kışlar daha kuraktı.

Ardından, 61.000 ile 47.000 yıl önce arasında iklim, yazın çok daha kurak hale geldi. Bu da bugün Güney Queensland’de görülene benziyordu.

Hobbitler avlarının peşinden gitti

Böylece araştırmacılar, büyük iklim değişikliğinin iyi tarihlendirilmiş bir kaydına sahip oldular, ancak eğer varsa ekolojik tepki neydi? Araştırmacıların Liang Bua’daki Homo floresiensis fosil kanıtları için kesin bir zaman çizelgesi oluşturmaları gerekiyordu.

Çözüm, beklenmedik biçimde, modern fillerin uzak, soyu tükenmiş bir cüce akrabası olan Stegodon florensis insularis’in fosil diş minesindeki d18O analizinden geldi.

Liang Bua’daki kemiklerdeki kesik izlerinin ortaya koyduğu gibi, genç cüce filler hobbitlerin başlıca avlarından biriydi.
Dikkat çekici biçimde, Liang Luar dikitindeki d18O örüntüsü ile Liang Bua’daki giderek derinleşen tortul katmanlardan gelen dişlerdeki örüntü kusursuz biçimde örtüştü. Bu da Stegodon fosillerini ve onlara eşlik eden Homo floresiensis kalıntılarının kesin biçimde tarihlendirilmesine olanak tanıdı.

İyileştirilmiş zaman çizelgesi, cüce fil kalıntılarının yaklaşık yüzde 90’ının, güçlü biçimde mevsimsel olan “Goldilocks” iklimi sırasında, 76.000-61.000 yıl öncesine tarihlendiğini gösterdi. Burası, cüce fillerin otlaması ve Homo floresiensis’in onları avlaması için ideal bir ortam olmuş olabilir. Ancak iklim kuraklaştıkça her iki tür de neredeyse ortadan kayboldu.

Yağıştaki, cüce fillerdeki ve hobbitlerdeki azalmanın hepsinin aynı zamanda gerçekleşmesi, tükenen kaynakların, Liang Bua’nın giderek terk edilişi gibi görünen süreçte kilit bir rol oynadığını gösteriyor.

İklim kuraklaştıkça, başlıca kurak mevsim su kaynağı olan küçük Wae Racang nehri de fazla azalmış ve Stegodon’u tatlı susuz bırakmış olabilir. Hayvanlar bölgeden göç etmiş, Homo floresiensis de onları izlemiş olabilir.

Bir volkan da bu göçe katkıda bulundu mu?

Liang Bua’daki son birkaç Stegodon fosil kalıntısı ve taş alet, yaklaşık 50.000 yıl öncesine tarihlenen belirgin bir volkanik kül katmanıyla kaplı. Yakındaki bir volkanik patlamanın, Liang Bua hobbitlerinin azalmasında son darbe olup olmadığı henüz bilinmiyor.

Homo sapiens’e atfedilen ilk arkeolojik kanıtlar kül tabakasının üzerinde yer alıyor. Dolayısıyla, Homo sapiens ile Homo floresiensis’in yollarının kesişip kesişmediğini bilmenin bir yolu olmasa da, yeni arkeolojik ve DNA kanıtlarının ikisi de Homo sapiens’in en az 60.000 yıl önce Endonezya boyunca adadan adaya atlayarak Sahul süperkıtasına ulaştığına işaret ediyor.

Eğer Homo floresiensis ekolojik baskılar yüzünden gizlendiği yerden kıyıya doğru itildiyse, modern insanlarla etkileşime girmiş olabilir. Öyleyse, rekabet, hastalık ya da hatta avlanma, bundan sonra belirleyici etkenler olmuş olabilir mi?

Nihai neden ne olursa olsun yeni çalışma, gelecekteki çalışmaların ikonik Homo floresiensis’in yok oluşunu büyük iklim değişikliği bağlamında incelemesi için bir çerçeve sunuyor.

Makale: Gagan, M.K., Ayliffe, L.K., Puspaningrum, M.R. et al. (2025). Onset of summer aridification and the decline of Homo floresiensis at Liang Bua 61,000 years ago. Commun Earth Environ6, 992.