Finlandiya’da 17. Yüzyılda Gömülmüş Sami Bireyi İncelendi

Araştırmacılar, 17. yüzyılın başlarında Doğu Finlandiya’daki Kitka Gölü yakınlarına gömülmüş 40 yaşında bir adamın kalıntılarını inceledi.

Yeni bir çalışma, 16. ve 17. yüzyılın geçişinde Finlandiya’nın Kuusamo bölgesindeki Kitka Gölü yakınında gömülen bir bireye dair yeni bilgiler sunuyor. DNA ve izotop analizleri, mezarı Sami kültürel mirasıyla ilişkilendirilen bu bireyin, günümüz Sami popülasyonlarıyla genetik bir bağı olduğunu ve yaşamının bir bölümünü Finlandiya dışında geçirdiğini gösteriyor.

Araştırmacılar, 1970’lerde Finlandiya’nın Kuusamo bölgesindeki Kitka Gölü yakınında bulunan bir mezara ait bireyi DNA ve izotop analizleriyle inceledi. 16. ve 17. yüzyılın geçişinde yaşamış olan bu bireyin yaşam öyküsüne, yeni araştırma sonuçları daha fazla ışık tutuyor.

Yaklaşık 40 yaşındaki erkeğin dişlerinden elde edilen DNA, daha önce incelenmiş antik ve modern genomlarla karşılaştırıldı. Sonuçlar, Kitka bireyinin genetik profilinin günümüz ve tarihi Sami popülasyonlarına en yakın olduğunu ortaya koydu. Söz konusu birey, Finlandiya’daki günümüz insanlarıyla, özellikle Kuzey ve Kuzeydoğu Laponya’daki insanlarla da kısa DNA segmentleri paylaşıyor. Ancak bu paylaşım Kuusamo bölgesinde ve daha güneyde belirgin biçimde azalıyor.

Turku Üniversitesi’nden araştırmacı Sanni Peltola, “Kitka bireyi yerine günümüz Samileri karşılaştırmada kullanıldığında da benzer bir örüntü ortaya çıkıyor. Bu durum, sonuçların Sami ve Fin popülasyonları arasındaki daha geniş tarihsel etkileşim ve karışımı yansıttığına işaret ediyor” diyor.

(İlgili: Finlandiya’da 4.400 Yıllık Olası Bir Şaman Sopası Keşfedildi)

Peltola, antik DNA’nın araştırmacılara popülasyon tarihini anlamada yardımcı olduğunu fakat etnik kimliği ya da bireysel kimliği tanımlamadığını da vurguluyor.

Peltola, “Sami kimliği biyolojik bir özellik değil; tarihsel, kültürel ve toplumsal bir olgu” diyor.

Kitka mezarı, genetik soybilimciler arasında da hatrı sayılır bir ilgi uyandırmış durumda. Ancak araştırmacılara göre DNA, bu kadar uzun zaman önce yaşamış bir bireyi günümüzdeki belirli ailelere ya da bireylere güvenilir biçimde bağlayamıyor.

İzotop analizi, beslenme ve yaşam ortamındaki değişimleri ortaya koyuyor

Dişlerden yapılan izotop analizleri, Kitka bireyinin Kuusamo’ya ölümünden yalnızca kısa süre önce ulaştığına işaret ediyor. Çocukluk döneminde bu bireyin diyeti kara hayvanları, tatlı su balıkları ve deniz kaynaklarını içeriyordu. Yaşamının sonraki dönemlerinde deniz kaynaklı besinler daha belirgin hale geldi. Kuusamo bölgesinde önemli bir besin kaynağı olan tatlı su balıkları ise beslenmesinden çıktı. İçme suyunun kaynağını yansıtan izotop değerleri, ergenlik yıllarında jeolojisi Finlandiya’dan belirgin biçimde farklı bir bölgede yaşadığına da işaret ediyor.

Turku Üniversitesi’nden kıdemli araştırmacı Ulla Nordfors, “En olası yer, Kuzey Atlantik’te volkanik anakayaya sahip bir bölge; büyük olasılıkla İzlanda. Bu yorum, 16. yüzyıl boyunca Kuzey Fennoskandinavya ile Kuzey Atlantik arasındaki temaslara dair tarihsel kanıtlarla da destekleniyor” diyor.

Daha önceki çalışmalar Kitka bireyini bir noaidi, yani Sami ritüel uzmanı olarak yorumlamıştı. Yeni çalışma bu olasılığı dışlamıyor fakat bireyin yaşam öyküsünün daha önce varsayıldığından çok daha karmaşık olduğunu öne sürüyor.

Nordfors, “Sonuçlar, tarihi Sami topluluklarının ve toplumsal rollerinin eski araştırma literatüründe sunulan görüntülere karşılık gelmediğini gösteriyor” diyor.

University of Turku. 26 Mayıs 2026.

Makale: Peltola, S., Nordfors, U., Arppe, L. et al. (2026). Bioarchaeological analysis illustrates the life of a 16th-century Sámi individual from Kitka, Kuusamo, northern Finland. BMC Genomics.