Eski Genomlar, Neandertal Aile Gruplarını Ortaya Koyuyor

Araştırmacılar, çoğu 100 yıldan kısa bir süre içinde aynı mağarada barınan bu baba ve kızının ve 12 akrabasının genomlarını analiz etti.

Bir Sibirya mağarasından alınan antik DNA, bilinen ilk baba-kız Neandertal çiftini ortaya çıkardı. C: Tom Björklund

49.000 yıldan daha uzun bir süre önce bir Neandertal ailesi, Sibirya’nın Altay Dağları’nda bizon, kızıl geyik ve yabani atların dolaştığı bir nehir vadisine bakan yüksek bir mağarada kamp kurdu. Mağaranın ana galerisinde genç bir kız, belki de babasının ya da akrabalarının geniş çayırlarda avladığı bizonu kemirirken bir dişini kaybetti.

Şimdi ise araştırmacılar, çoğu 100 yıldan kısa bir süre içinde aynı mağarada barınan bu baba ve kızının ve 12 akrabasının genomlarını analiz etti. Yeni genomlar, bilinen Neandertal genomlarının sayısını neredeyse ikiye katlıyor ve neslinin tükenmeye doğru gittiği bir zamanda, menzillerinin doğu ucundaki Neandertal popülasyonuna bir bakış sunuyor.

(Mağara Tortusundaki DNA, Neandertal Yaşamını Aydınlatıyor)

Genomlar ayrıca bir grup Neandertal’in sosyal yapısına ilişkin ilk gerçek ipuçlarını da sunuyor. Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden genetikçi Laurits Skov, ilk baba-kız çiftini tanımlamanın yanı sıra, genetik kanıtlar, bu erkeklerin birçok modern insan toplumundaki erkekler gibi yetişkin olarak aile gruplarında kaldıklarını öne sürüyor.

Tübingen Üniversitesi’nden paleogenetikçi Cosimo Posth, “Tek bir bölgede yedi erkekten genom almayı başarmaları gerçekten dikkate değer” diyor. “Bu mağaradaki bu grup için, birbirine yakın akraba erkeklerden oluşan küçük gruplar halinde yaşamaları gerçekten düşündürücü.”

Son on yılda, genetikçiler 19 Neandertalin genomlarını dizilediler. Ancak bu DNA çoğunlukla, 400.000 ila 50.000 yıl önce Avrupa ve Asya’daki herhangi bir yerde yaşayan ve uzaktan akraba olan kadınlardan elde edilmişti.

Biyolog Benjamin Peter ve Max Planck’taki paleogenetikçi Svante Pääbo, yeni çalışmayı doktora sonrası Skov’un da dahil olduğu bir ekiple yönetti. Novosibirsk’teki Rus Bilimler Akademisi’ndeki arkeologlar tarafından Chagyrskaya ve Okladnikov mağaralarında devam eden kazılar sırasında dişlerden, kemik parçalarından ve bir çene kemiğinden Neandertal DNA’sı çıkardılar. Dişlerin ve kemiklerin etrafındaki tortuların optik olarak uyarılan lüminesans tarihleri, Neandertallerin 49.000 ila 59.000 yıl önce yaşadığını gösteriyor. Her iki mağara da 270.000 ila 50.000 yıl önce hem Neandertallerin hem de yakın kuzenleri Denisovalıların yaşadığı ünlü Denisova Mağarası’na 50 ila 130 kilometre yakınlıkta.

Araştırmacılar, Chagyrskaya’dan yedi erkek ve beş kadından ve Okladnikov’dan bir erkek ve bir kadından genomlarda 700.000’den fazla bölgedeki DNA analiz ettiler. Sonuç olarak aile bağları buldular: Bir Chagyrskaya kemik parçasından alınan nükleer DNA, babayı genç kızı tarafından düşürülen dişe bağladı. Bazı bireyler, anneden kalıtılan iki tür mitokondriyal DNA’yı (mtDNA) paylaşıyordu. Bu genomlar henüz birbirinden farklılaşmamıştı, ki bu birkaç nesilde gerçekleşir, yani bireylerin aynı yüzyılda yaşamış olmaları gerekir.

DNA, Neandertal toplumunun daha büyük bir resmini ortaya çıkardı. Birkaç Chagyrskaya erkeği, aynı yakın atadan uzun özdeş nükleer DNA parçaları taşıyordu. Y kromozomları da benzerdi ve bilinen diğer üç erkek Neandertal genomununki gibi modern bir insan atasından geliyordu. Nükleer DNA ayrıca, İspanya’da sonraki dönemlerde yaşamış Neandertallerle, komşu Denisova’da önceki dönemdekilerden daha yakın akraba olduklarını gösterdi ve bu da göçü düşündürüyordu.

Erkekler arasındaki benzerlikler, onların çocuk sahibi olan yalnızca yüzlerce erkekten oluşan bir popülasyona ait olduğunu gösteriyor – bugün nesli tükenmekte olan dağ gorillerinde görülenle aynı sayıda üreyen erkek. Skov, “Bu Neandertal popülasyonunu bugünkü popülasyonlar gibi düşünecek olsaydınız, nesli tükenmekte olan bir popülasyon olurdu.” diyor.

Y kromozomu ve nükleer DNA’nın aksine, hem erkeklerin hem de kadınların mtDNA’sı nispeten çeşitliydi, bu da popülasyona erkeklerden daha fazla kadın ata katkıda bulunduğunu işaret ediyordu. Bu, ilk grubun kadınlardan daha az doğurgan erkek içerdiği kurucu bir etki olabilir. Çin Bilimler Akademisi’nden paleogenetikçi Qiaomei Fu, bunun Neandertal toplumunun doğasını yansıtabileceğini söylüyor. “Ya gelecek kuşağa kadınlardan daha az erkek katkıda bulundu ya da kadınlar gruplar arasında daha sık hareket etti.” diyor.

Skov’a göre kanıtlar ikincisini öneriyor. Modelleme çalışmalarının, Avrupa’dan Sibirya’ya genişleyen küçük bir göçmen grubunun çoğunlukla kadın ve az sayıda erkek içermesinin olası olmadığını gösterdiğini söylüyor. Bunun yerine, bu Neandertallerin 30 ila 110 üreyen yetişkinden oluşan çok küçük gruplar halinde yaşadığını ve genç dişilerin, eşlerinin aileleriyle birlikte yaşamak için doğum ailelerini terk ettiğini düşünüyor. Modern insan kültürlerinin çoğu aynı zamanda ataerkildir, bu da Neandertallerin ve modern insanların benzer olduğunun başka bir yönünün altını çizer.

Posth, 14 genomun tüm Neandertallerin sosyal yaşamlarını ortaya çıkaramayacağı konusunda uyarıyor. Ancak erkeklerin düşük çeşitliliğinde kötü işaretler görüyor. En yakın kuzenlerimiz için son hızla yaklaşıyordu: Sadece 5000 ila 10.000 yıl içinde gitmiş olacaklardı.


Science Magazine. 16 Haziran 2021.

Yorumlar
Anadolu Üniversitesi Arkeoloji Bölümü mezunu. İstanbul Üniversitesi Prehistorya Bölümü Yüksek Lisans mezunu. Aynı üniversitede Doktora programında devam ediyor. İletişim: ermanbu@gmail.com

You must be logged in to post a comment Login