Çin’deki 2.300 Yıllık Bir Mezarda Litrelerce Sıvı Bira Bulundu

Yaklaşık 2.300 yıl önce Shanjiabao Mezarlığı’na gömülen kişi her kimse, son bir veda armağanıyla uğurlanmış: içki dolu bir bronz şişe.

Kuzey Çin’de kısa bir süre önce yapılan kazılarda, şişe ve içinde 3,7 litrelik biraya benzer içecek gün yüzüne çıkarıldı.

Arkeologlar bu antik içeceği Ningxia Hui Özerk Bölgesi’ndeki Guyuan kentine yakın Shanjiabao Mezarlığı’nda buldu. Mezarlık, Çin Seddi’nin bir bölümünün yalnızca 2 kilometre güneyinde yer alıyor.

Mezar, Çin tarihindeki çalkantılı bir döneme, Savaşan Devletler döneminin (MÖ 475 ila 221) sonuna tarihleniyor. Bu dönem, Çin’in Qin Hanedanı altında birleşmesiyle son buldu. Bu dönem, iç savaşlar ve kanlı isyanlarla anılan bir çağ olduğu kadar, entelektüel bir devrime ve Konfüçyüsçülüğün yükselişine de sahne oldu.

(İlgili: Bira Ne Zaman İcat Edildi?)

Onca dramın yaşandığı bir dönemde, insanların biraz olsun rahatlamak için bir şeylere ihtiyaç duyduğu açık. Mezarlardan birinde ekip, sarımsak biçimli ağzı olan bir bronz şişe buldu. İçinde 3.740 mililitre berrak, açık mavi-yeşil renkli ve kokusuz bir sıvı vardı.

Antik biranın tadı nasıldı?

Ekip, sıvıdan küçük bir örnek aldı ve şişedeki tortuyla birlikte kimyasal analiz için laboratuvara götürdü. Testler 2.400’den fazla organik bileşik ortaya çıkardı. Bu durum, çalışmanın yazarlarını sıvının büyük olasılıkla alkollü bir içecek olduğu sonucuna yönlendirdi.

Nişasta taneleri, fitolitler ve maya üzerinde yapılan mikroskobik analizler bu bulguyu destekledi. Süpürge darısı ve Triticeae (buğday ya da arpa) varlığı ise içeceğin meyve esaslı bir şarap değil, tahıl esaslı bir alkollü içecek olduğunu gösterdi.

Bu içeceğin tadı; ne lager, ne pale ale ne de modern bira içicilerinin sevdiği başka bir biraya benziyor olmalıydı. Hatta craft bira tutkunları bile büyük olasılıkla buna burun kıvırırdı. Çalışma, sıvının laktik asit, oksalik asit ve tartarik asit bakımından görece zengin olduğunu, bunun da keskin ve ekşi bir tada işaret ettiğini belirtiyor. Ne var ki bu durum büyük olasılıkla 2.300 yıl boyunca tozlu bir mezarda beklemesinin sonucu.

Bira uygarlıktan doğmadı; uygarlık biradan doğdu

Biranın ya da ona benzer bir şeyin, insanların yaklaşık 12.000 yıl önce ilk kez tarıma başladığı dönemde dünyanın farklı yerlerinde ortaya çıkmış olabileceği düşünülüyor.

Evcilleştirilen ilk bitkilerin bir kısmı, zamanla buğday ve arpa gibi tahıllara dönüşecek olan otsulardı. Bir noktada insanlar, bu bitkileri suya batırıp bir süre beklettiklerinde mayanın karışımı doğal olarak fermente ettiğini ve ortaya alkollü bir içeceğin çıktığını fark etti. Etanol açısından zengin bu karışımı içmek de onları oldukça iyi hissettiriyordu (en azından ertesi sabaha kadar).

Ya da belki tam tersi olmuştur. Daha tartışmalı bir teoriye göre, eski insanları tarım yapmaya yönelten asıl motivasyon ekmek pişirmek değil, bira yapmaktı. Yani bira uygarlıktan doğmadı; uygarlık biradan doğdu. Bu fikrin savunucuları, alkolün toplumsal uyumu ve yaratıcılığı destekleyebileceğini, bunun da yeni doğan bir kültür için sıradan ekmekten çok daha değerli olduğunu öne sürüyor.

Hangi yolla ortaya çıkmış olursa olsun, bira dünyanın farklı yerlerinde birbirinden bağımsız olarak birkaç kez, bir tür yakınsak kültürel evrim eylemi gibi ortaya çıkmış görünüyor. Bazı kültürlerde belki şamansı figürler tarafından bilinç değişikliklerine yol açmak ve algıları değiştirmek amacıyla kullanılan törensel bir araçtı. Diğerlerinde ise alkol içeriği sayesinde patojenlerden arınmış, kirlenmiş suya kıyasla çok daha güvenli bir kalori yoğun besin kaynağı olarak daha pratik bir rol üstlendi.

IFL Science. 25 Mayıs 2026.

Makale: Chen, R., et al. (2026). Decoding alcoholic beverage and brewing practices of the Qin state during the Warring States period (475-221 BC) based on archaeological evidence. Journal of Archaeological Science: Reports, 72, 105738.