Çin’de 3.500 Yıl Boyunca Leopar Kedilerini Evcilleştirilmiş

Çin’de evcil kediler İpek Yolu’yla gelmeden yüzyıllar önce, insanlar yaklaşık 5.400 yıl önce leopar kedileriyle yaşamaya başlamıştı.

Kimse kedisiz bir dünyada yaşamak istemez; ama antik Çin’de yaklaşık 600 yıl boyunca insanların “kedisiz” bir gerçekliğe katlanmak zorunda kaldığı anlaşılıyor. Ta ki İpek Yolu, yaklaşık 1.300 yıl önce (yaklaşık MS 700’ler) Çin’e ilk evcil kediyi getirene kadar. Ancak bu kedisiz aradan önce, Çin evlerinde binyıllar boyunca çok farklı bir “kedi” yaşamıştı: Neolitik dönemde ortaya çıkan ilk “ev kedileri” aslında leopar kedileriydi.

Araştırmacılar, Çin’in farklı bölgelerindeki 14 alandan çıkarılan 22 kedi kalıntısını analiz ederek, leopar kedilerinin yaklaşık 5.400 yıl önce insanlarla yan yana yaşamaya başladığını ve 3.500 yıl boyunca insanlara eşlik ettiğini ortaya koydu. Asya’ya özgü bir yaban kedi türü olan leopar kedisi, yaklaşık bir ev kedisi boyutunda fakat leopar desenli bir kürke sahip. Muhtemelen haşerelere olan iştahı sayesinde, kemirgenlerle mücadelede işe yaradığı için popülerleşmişti.

(İlgili: Evcil Kediler Avrupa’ya Yakın Zaman Önce Tunus’tan Yayılmış)

Ne var ki, yaklaşık MS 150’den itibaren leopar kedileri arkeolojik kayıtlardan tamamen kayboluyor. Çalışmanın yazarlarına göre bu durum, Han Hanedanı’nın çöküşünü izleyen dönemde Çin’i sarsan sosyal ve ekonomik çalkantıları yansıtıyor olabilir: refahın azalması, insan yerleşimleri çevresinde daha az kemirgen bulunmasına yol açmış; bunun sonucunda leopar kedileri de iki ayaklı “yoldaşlarını” terk etmiş olabilir. Bu tablo, Roma İmparatorluğu’nun çöküşünün ardından Avrupa’da siyah sıçanların kaybolmasına benzetiliyor; bu hayvanlar ancak yüzyıllar sonra, daha istikrarlı bir dönemde yeniden yaygınlaşmıştı.

Han Hanedanı’nın sona ermesinden sonraki altı yüzyıl boyunca Çin halkı, kedisiz yaşamak zorunda kaldı. Fakat bu durum MS 730’da değişti: evcil kedi, İpek Yolu’nun önemli merkezlerinden Tongwan Kentinde bir anda ortaya çıktı. Örneğin genomunu analiz eden araştırmacılar, bu kedinin Levant ve Orta Asya’daki diğer kedilerle akraba olduğunu saptadı. Bu da hayvanın büyük olasılıkla İpek Yolu tüccarları tarafından Çin’e getirilmiş olabileceğini gösteriyor.

Tam da bu dönemde kediler Çin kültürüne yeniden giriyor: Tang Hanedanı (MS 7. ila 10. yüzyıllar) sırasında mezarlar üzerinde evcil kedi tasvirleri görülmeye başlanıyor.

Araştırmacılar, bu “ilk” evcil kedinin genomuna daha yakından bakarak görünümüne dair bazı özellikleri de yeniden kurgulayabildi. Kediyi, “ya tamamen beyaz bir kedi ya da beyaz işaretlere sahip uskumru desenli (mackerel tabby) bir tekir” olarak tanımlıyorlar. Ayrıca tarihsel Çin resimlerindeki kedilerin yüzde 85’inin beyaz olduğuna dikkat çekerek, açık renkli kedilerin antik Çin elitleri tarafından tercih edilmiş olabileceğini öne sürüyorlar.

Çalışmanın yazarları, Uzak Doğu’daki insan–kedi ilişkilerinin bu öyküsünü şöyle özetliyor: “Evcil kediler tam anlamıyla evcilleşip dünya çapında yayılırken, insan–leopar kedisi ortak yaşamı sona erdi ve leopar kedileri yeniden doğal yaşam alanlarına döndü.”

IFL Science. 19 Ocak 2026.

Makale: Han, Y., Hu, S., Liu, K., Xu, X., Li, Z., Doherty, S., … & Luo, S. J. (2026). The late arrival of domestic cats in China via the Silk Road after 3,500 years of human-leopard cat commensalism. Cell Genomics.