Yeni Bulunan Hitit Tabletleri Salgını ve Bebek Prensesi Anlatıyor

Sivas Kayalıpınar’da bulunan 131 yeni tablet ve parça, salgından savaş mektuplarına kadar 3.400 yıl öncesine dair yeni bilgiler sunuyor.

Sivas’taki Kayalıpınar kazılarında, Hitit Kralı II. Tudhaliya dönemine ait 131 çivi yazılı tablet ve tablet parçası bulundu. Geçen yıl ele geçen buluntularla birlikte 184 parçaya ulaşan arşiv, 21. yüzyılda ortaya çıkarılan en kapsamlı Hititçe arşiv olarak değerlendiriliyor.

Sivas’ın Yıldızeli ilçesindeki Kayalıpınar’da sürdürülen kazılar, Hitit tarihine dair dikkat çekici yeni belgeler ortaya çıkardı. Eski Asur ve Hitit kaynaklarında Šamuḫa adıyla anılan yerleşimde, 2026 kazı sezonunda yaklaşık 3.400 yıl öncesine ait 131 çivi yazılı tablet ve tablet parçası gün ışığına çıkarıldı. Keşfi Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy duyurdu.

(İlgili: Kırıkkale’deki Hitit Tableti Okundu: [Sözleşmeyi] Bozan Ölecektir)

Aynı alanda 2025’te bulunan 53 tablet ve parçanın da bu arşive ait olduğu düşünülüyor. Böylece arşivdeki toplam buluntu sayısı 184’e ulaştı. Kazı ekibinin değerlendirmesine göre Kayalıpınar’daki kraliyet arşivi, 21. yüzyılda keşfedilen en kapsamlı Hititçe arşiv.

Hititçe ve Hurrice yazılmış metinler kehanet, fal, mektup, ritüel ve dua gibi farklı türleri kapsıyor. Belgeler devlet yönetiminden askeri gelişmelere, inanç dünyasından kraliyet ailesinin yaşadıklarına kadar geniş bir alanda doğrudan bilgi sunuyor.

Kentten Kente Yayılan Bir Salgın

Arşivin en dikkat çekici belgelerinden bazıları, kentten kente yayılan ve yüksek ateşle seyreden bir salgını anlatıyor. Tabletlere göre hastalık özellikle çocukları ve bebekleri etkiliyordu. Bu nedenle küçük prens ve prenseslerin ve yüksek rütbeli Hitit görevlilerinin çocuklarının sağlık durumu, fal sorgulamalarıyla yakından izleniyordu.

Belgelerden bazıları, henüz anne sütüyle beslenen bir bebek prensesin durumuna odaklanıyor. Metinlerde prensesin geleceğinin kehanet yoluyla öğrenilmeye çalışıldığı görülüyor. Falcının krala gönderdiği bir tablet, prensesin yeri henüz belirlenemeyen Ziulila kentinde hastalandığını aktarıyor. Bir başka tablette ise prensesin hayatını kaybettiği ve onun için düzenlenen cenaze ritüeli kayıt altına alınıyor. Metinler, salgının kraliyet ailesinde yarattığı kaygıyı doğrudan yansıtıyor.

Batı Anadolu’dan Yardım Çağrısı

Arşiv yalnızca saraydaki sağlık krizlerine değil, Hitit devletinin karşı karşıya kaldığı askeri tehditlere de ışık tutuyor. Batı Anadolu’daki Hitit generallerinin Šamuḫa’daki krala gönderdiği bir mektupta, Hitit bölgesinin düşmanlar tarafından kuşatıldığı bildiriliyor.

Generaller düşmanı yenebilmek için asker, at ve savaş arabası istiyor. Mektupta, destek gelmezse durumun ağırlaşacağı ve Hitit ordusunun yok olabileceği uyarısı yer alıyor. Generaller ayrıca yardım gönderilmemesi hâlinde doğacak sonuçların sorumluluğunu üstlenmeyeceklerini de krala açıkça bildiriyor.

Kuş Falcılarının Yol Günlüğü

Tabletler, Hititlerin kehanet uygulamalarına dair de yeni bilgiler sunuyor. Bir tablette, Šamuḫa dışına çıkan kuş falcılarının farklı bölgelerde yaptıkları gözlemler adeta bir günlük gibi kaydedilmiş. Falcıların konakladıkları kentler, izledikleri güzergâhlar ve gözlemledikleri kuşlar ayrıntılı biçimde yer alıyor. Metinler, kuş falının nasıl değerlendirilip yorumlandığına dair daha önce bilinmeyen bilgiler de içeriyor.

II. Tudhaliya dönemine tarihlenen bu metinlerin, Hitit tarihi ve dini uygulamalarının yanı sıra dönemin Hitit dilinin gelişimine ve kâtiplik kültürüne dair de önemli veriler sunması bekleniyor.

Kayalıpınar kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın izniyle 2021’den bu yana Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü’nden Doç. Dr. Çiğdem Maner başkanlığındaki ekip tarafından yürütülüyor.