Savana Şempanzeleri Karınca Avında Alet Kullanıyor

Senegal’deki savana şempanzelerinin, saldırgan ordu karıncalarını yuvalarından çıkarıp yemek için sekiz bitkiden alet yaptığı ortaya çıktı.

Şempanzeler, insanların dışında hem ormanlarda hem de savanalarda yaşamaya uyum sağlamış tek büyük maymun. Ancak savananın, ormanınkine kıyasla zorlu ekolojik koşullarının, şempanzelerin yediği besinleri ve bu besinlere nasıl ulaştıklarını nasıl etkilediği henüz iyi anlaşılmış değil.

Şimdi yeni bir çalışma, savana şempanzelerinin; marabunta olarak da bilinen saldırgan ordu karıncalarını yer altındaki yuvalarından çıkarmak ve bu kurak, sıcak yaşam alanlarında yemek için alet yapmakta kullandıkları stratejileri ilk kez ortaya koyuyor.

Bugüne dek yalnızca orman yaşam alanlarındaki şempanzelerin beslenme stratejileri betimlenmişti. Senegal’de bir savana alanı olan Dindefelo’da yürütülen yeni çalışma, şempanzelerin, ordu karıncalarının acı veren ısırıklarından kaçınmak için, çoğunluğu liyanlar (sarmaşık türü tırmanıcı bitkiler) olmak üzere sekiz bitki türünden, kabuğu soyulmuş ya da uçları püskül püskül edilmiş çubuk aletler kullandığını ortaya koyuyor. Bu primatlar aletleri ağızlarına götürüyor ve uçlarını dişleriyle kesiyor.

(İlgili: Şempanzelerin de Aksanları Varmış)

Seçilen bitki türlerinden birinin, yatıştırıcı etkiye sahip kimyasal bileşikler içermesi nedeniyle, yazarlar şempanzelerin, karıncaların acı veren ısırıklarından korunmak için belirli bitki türlerini seçiyor olabileceği hipotezini öne sürdü.

Çalışma, bu böcekleri yemenin primatlar için bir güçlük olduğunu ve uzun, karmaşık bir öğrenme süreci içerdiğini gösteriyor.

Zorlu bir yaşam alanında besleyici bir besin

Ordu karıncaları, protein ve mineral açısından zengin, Dünya’daki en büyük böcek kolonilerini oluşturan böcekler. Dolayısıyla, Afrika’nın çeşitli bölgelerinde şempanzeler için kilit bir besin kaynağı oluşturuyorlar. Bu çalışmada ekip, 2018-2022 yılları arasında güneydoğu Senegal’deki Dindefelo’da, şempanzelerin yuvalardan ordu karıncası yediği 156 olayı analiz etti.

Bir savanada karınca bulmak ormana göre daha güç olabilse de, çalışma, “bu savana alanındaki şempanzelerin, karınca çıkarmak için ormanlardaki şempanzeler için betimlenenlerden farklı herhangi bir stratejiye sahip olmadığını” ortaya koydu.

Makalenin ilk yazarı Andreu Sánchez-Megías, Afrika genelindeki şempanzelerin, karınca tüketimi stratejilerini, hedefledikleri ordu karıncası türünün saldırganlığına göre uyarladığını bulduklarını açıklıyor.

Bu çalışma, aynı şempanzelerin karınca aramak için belirli karınca yuvalarını yıllar boyunca tekrar tekrar ziyaret ettiğini yakın zamanda keşfeden bir projenin parçası. Bu, daha önce bildirilmemiş bir davranıştı.

İnsan evrimini anlamak ve bu nesli tükenmekte olan primatları korumak

Çalışmanın yazarlarından Adriana Hernández-Aguilar, çalışmayı yürüttükleri alan gibi savana yaşam alanlarındaki şempanzeleri incelemenin, insan evrimini anlamak açısından önemli çıkarımlar taşıdığını vurguluyor. Çünkü sonunda bizim soyumuzu doğuracak olan ilk hominin türleri de benzer yaşam alanlarında evrimleşti.

Araştırmacılar ayrıca, Batı Afrika’daki şempanzelerin kritik düzeyde tehlike altında olduğu konusunda uyarıyor. Ekip, dolayısıyla, uzun kurak mevsim boyunca besinin, suyun ve barınağın kıt olabildiği bu zorlu yaşam alanlarında hayatta kalmak için kullandıkları stratejileri anlamanın büyük önem taşıdığı sonucuna varıyor.

University of Barcelona. 9 Haziran 2026.

Makale: Sánchez-Megías, A., Galán-Plana, C.F., Mirghani, N. et al. (2026). Chimpanzee army ant consumption strategies show no habitat-specific pattern. Sci Rep 16, 16416.