Neandertaller Kurtçuk ve Sivrisinek Tüketiyordu

Böcekler protein bakımından zengin olabilir fakat Avrupa’daki ya da Orta Asya’daki tarihöncesi avcı-toplayıcıların menüsünde yer almıyorlardı.

Bugün bile bu eski popülasyonların torunları olan insanlar böcekleri sindirme yeteneğinden yoksun. Bu da bazı Batılıların böcek yeme düşüncesi karşısında hissettiği tiksintiyi kısmen açıklayabilir.

Dünya nüfusu 8 milyar sınırını geçerken BM Gıda ve Tarım Örgütü gibi kuruluşlar, artan gıda talebini karşılayabilecek sürdürülebilir bir besin kaynağı olarak böcekleri öne çıkardı.

Toplamda 1.611 böcek türü yenilebilir olarak listeleniyor ve pek çoğu tropikal bölgelerde lezzetli olarak görülüyor. Ancak entomofaji (böcek tüketimi) dünyanın ılıman bölgelerinde büyük bir kültürel dirençle karşı karşıya.

Bunun nedenini bulmak için araştırmacılar, 18 Neandertal, 745 anatomik olarak modern insan ve şempanzeler ile gorilleri de içeren 96 kuyruksuz maymundan elde edilen diş plağındaki antik DNA’yı analiz etti. Neolitik öncesi döneme uzanan insan plağı örnekleri, çok az miktarda böcek DNA’sı barındırıyordu. Bu da tarihöncesi Avrupalılar arasında eklembacaklı tüketiminin son derece nadir ve büyük olasılıkla tesadüfi olduğunu gösteriyor.

(İlgili: Neandertallerin Yok Oluş Nedeni Dağınık Yaşamaları Olabilir)

Buna karşılık Neandertal diş taşı, şempanzelerinkiyle aynı miktarda böcek DNA’sı içeriyordu. Bu da daha düzenli bir böcek tüketimine işaret ediyor. Özellikle sinekler ve sivrisinekler Neandertal örneklerinde yoğun biçimde temsil ediliyordu. Bu da büyük olasılıkla bu eski homininlerin kurtçuklar ya da uçan böcek yumurtaları içeren çürüyen et tüketme alışkanlığından kaynaklanıyor.

Çalışma yazarı Manuel Piñero, “Bu bakımdan sonuçlarımız, Neandertallerde bildirilen yüksek azot izotop değerlerini hayvan leşlerindeki böcek larvalarını düzenli olarak tüketmelerine bağlayan yakın tarihli bir hipotezi destekliyor olabilir” diyor.

Tarihöncesi Avrupalıların kurtçukları yemeyi neden reddettiğini anlamak için araştırmacılar, böceklerin dış iskeletinin temel bileşeni olan kitini parçalayan iki enzimin üretimini kodlayan genetik varyantları aramak üzere 1.663 antik genomu analiz etti.

Sonuçlar, ekvatora yakın yaşayan eski insanların kitin sindirmek için doğru genetik araç setine sahip olduğunu fakat tropiklerden uzaklaştıkça böcek tüketme yeteneğinin istikrarlı biçimde azaldığını gösterdi.

Bunun bir sonucu olarak Avrupa’daki ve Asya’nın daha soğuk bölgelerindeki eski insanlar böcekleri midelerine indirme kapasitesinden yoksundu. Bu yeteneğin yaklaşık 9.000 yıl önceki Neolitik devrimden önce kaybedildiği görülüyor ve kitin sindirimindeki bu yetersizlik, o günden bu yana Avrasya’nın ılıman bölgelerindeki modern popülasyonlarda sabit kaldı.

Piñero, “Tropiklerde yenilebilir böcek türleri çok fazla çaba harcamadan büyük miktarlarda toplanabiliyor. Bu yüzden böcek yemek avantajlı bir beslenme pratiği haline geliyor ve sindirilebilirliği doğal seçilim tarafından destekleniyor. Buna karşılık bu değerli besin kaynağı kuzey enlemlerinde, özellikle kışın, kıt ve son derece mevsimsel. Bu da eski Avrupalılarda böcek tüketimine yönelik uyumların korunması için seçilim baskısını gevşetti” diyor.

Bu sırada Neandertaller, Avrasya’nın daha soğuk bölgelerinde yaşamış olmalarına karşın, kitini sindirmek için gerekli genetik varyantlara sahip görünüyor. Çalışmanın yazarları, bir Denisovalı genomunu da analiz etti. Bu genom da böcek tüketimine iyi uyum sağlamıştı.

Dünya nüfusunun büyük bir bölümünün böcekleri sindirme yeteneğinden yoksun olmasına karşın çalışmanın yazarları, böceklerin gelecekteki insanları beslemek için hâlâ sürdürülebilir bir seçenek oluşturabileceğinde ısrar ediyor. Yine de tüketime sunulmadan önce, çiftlikte yetiştirilen kurtçukların dış iskeletlerinin çıkarılması için işlenmesi gerekebilir.

Piñero, “Kuzey enlemlerindeki böcek kıtlığı, böylesi sürdürülebilir bir kaynaktan yararlanmanın önünde artık bir engel oluşturmuyor. Sindirilebilirliği artırmak için kitinin kısmen ya da tamamen giderilmesi, böcek ürünlerinin kabul görmesini artırabilir” diyor.

IFL Science. 5 Haziran 2026.

Makale: Manuel Piñero & Pablo Librado. (2026). Genomic evidence for limited entomophagy in ancient Europeans. Sci. Adv. 12.