İskoçya’da Roma Işık Tanrısı Sol’a Adanmış Nadir Sunak Bulundu

İskoçya’da, antik Roma dünyasında ışığın zaferini simgeleyen ve tanrı Sol onuruna dikilen 1900 yıllık benzersiz bir sunak keşfedildi.

2010 yılında, İskoçya’nın Edinburgh şehrinin hemen doğusundaki Lewisvale Park’ta yeni bir kriket sahasının inşası öncesinde, bölgeyi incelemek üzere arkeologlar da davet edildi. Yürütülen kazı çalışmalarında ekip, bir zamanlar sadece erkeklere mahsus ritüellerde güneş tanrısına tapınmak için kullanılan, Roma dönemine ait eşsiz bir sunak keşfetti.

İki parça halinde bulunan Sol Sunağı, devetüyü rengi kumtaşından işlenmiş ve yaklaşık 1,23 metre yüksekliğindeydi. Anıtın üst kısmını mevsimleri simgeleyen dört kadın büstü süslerken, orta kısımda güneş tanrısı Sol’u temsil eden bir yüz, kazınmış bir dairenin içinden yükseliyor.

Bu insan biçimli yüzün en dikkat çekici özelliği; gözlerinin, ağzının ve Sol’un tacındaki altı ışının, sunağın arkadan aydınlatılabilmesi için delinmiş olması. Ön yüzünde kırmızı boya izlerine rastlanan anıtın her iki yanında ise özenle oyulmuş defne çelenkleri yer alıyor.

Üzerindeki yazıta göre sunak, İskoçya’daki Inveresk’te bulunan Roma askeri garnizonunun komutanı olduğu düşünülen Gaius Cassius Flavianus adlı bir asker tarafından adanmış gibi görünüyor. MS 142 yılında, Roma birliklerinin imparatorluğun en kuzey sınırını korumak üzere görevlendirildiği Antoninus Duvarı boyunca Inveresk kalesi inşa edilmişti.

Kısa süre önce Sol Altarı ile birlikte tanrı Mithras’ı onurlandıran ikinci bir sunağı da koleksiyonuna katan İskoçya Ulusal Müzeleri, bu anıtların gizli dini törenlerde inananlar için merkezi bir odak noktası oluşturduğunu belirtiyor.

Mitolojide bir kayadan doğan Mithras, sıklıkla bir boğayı kurban ederken (tauroktoni) tasvir edilir. Işık tanrısı Sol, Mithras kültünde hayati bir rol oynamış ve zaman zaman Mithras ile özdeşleştirilmişti.

“Mithraeum” olarak adlandırılan Mithras tapınakları her zaman yeraltında inşa edilirdi. Karanlığa karşı ışığın, kötülüğe karşı ise iyiliğin zaferini yücelten bu topluluğa sadece erkeklerin katılmasına izin verilirdi.

İskoçya Ulusal Müzeleri Demir Çağı ve Roma Arkeolojisi Küratörü Fraser Hunter, ayin atmosferini şu sözlerle tarif ediyor: “Tapınağın karanlığında, güneş tanrısının ışınlarının ve gözlerinin size doğru parladığını görürdünüz.” İskoçya için türünün tek örneği olan Sol ve Mithras sunakları, sınır boylarında, Antoninus Duvarı boyunca görev yapan askerlerin inanç dünyasını anlamamızı sağlıyor. Hunter, bu inancın askerlere “dünyanın bir amacı olduğu ve ölümden sonra bir yaşamın varlığı” hissini verdiğini vurguluyor.

Bu nadir eserler, Kasım’dan itibaren İskoçya Ulusal Müzeleri’nde ziyaretçilerle buluşacak.

Live Science. 21 Nisan 2026.