Fenike Sikkesi İngiltere’de Otobüs Bileti Olarak Kullanılmış

Sikke muhtemelen MÖ 1. yüzyılda İspanya olan bölgede basılmıştı; ama 1950’lerde bir otobüs bileti olarak neden kullanıldığını kimse bilmiyor.

1950’lerde İngiltere’de bir otobüs şoförünün kasasına atılan ilgi çekici bir sikkenin antik kökenlere sahip olduğu ortaya çıktı: Sikke, 2.000 yıl önce bugünkü güney İspanya topraklarında basılmıştı. Aradan 70 yıldan fazla zaman geçtikten sonra, eski ulaşım veznedarının torunu bu gizemli sikkeyi bir müzeye bağışladı.

Veznedar James Edwards, Leeds Şehir Ulaşımı’nda çalışıyor ve otobüs ile tramvay şoförlerinden ücretleri toplayıp sayma görevini üstleniyordu. Sahte ya da yabancı sikkeler bulduğunda bunları torunu Peter’a götürüyordu.

(İlgili: Akdeniz’deki Ticaret Ustası Fenikeliler Kimdi?)

Peter Edwards, “İkimiz de sikke koleksiyoncusu değildik ama kökenleri ve üzerlerindeki imgeler bizi büyülüyordu. Bunlar benim için birer hazineydi” diyor.

Ancak bir sikke Peter’ın özellikle ilgisini çekti. Sikke üzerindeki tasarımları araştırdığında, bunun 2.000 yıldan daha uzun bir süre önce İspanya’nın Endülüs bölgesindeki Gadir (bugünkü Cádiz kenti) adlı bir Fenike yerleşiminde basıldığını keşfetti.

Gadir, aynı zamanda bugünkü Tunus’ta Kartaca’yı da kuran Fenikeliler tarafından MÖ 12. yüzyılda Batı Avrupa’daki en eski kolonileri olarak kurulmuştu. Gadir, MÖ 3. yüzyılın başlarında Birinci Pön Savaşı’nın ardından Kartaca kontrolüne girdi ve bir yüzyıldan kısa bir süre sonra Roma hâkimiyetine geçti.

Bronz sikkenin ön yüzünde, Fenike tanrısı Melkart’ın portresi yer alıyor. Gadir, Kartaca ve Tyre’ın baş tanrısı olan Melkart, sikke üzerinde Herakles’in aslan postundan başlığını takıyor. Sikkenin arka yüzünde ise muhtemelen Gadir’deki balıkçılık endüstrisinin önemini simgeleyen iki mavi yüzgeçli orkinos (Thunnus thynnus) bulunuyor.

Sikkenin Leeds’e nasıl ulaştığı belirsiz. Ancak Edwards, “Savaşın üzerinden çok zaman geçmemişti, bu yüzden askerlerin gönderildikleri ülkelerden sikkelerle döndüğünü tahmin ediyorum” diyor.

Edwards sikkeyi, uzmanların müzenin antik para koleksiyonunun bir parçası olarak inceleyebilmesi için Leeds Müzeleri ve Galerileri’ne bağışladı. Müzelerin arkeoloji ve nümismatik küratörü Kat Baxter, açıklamada sikkenin yaklaşık 2.000 yıllık olduğunu ve Gadir’de basıldığını doğruladı.

Leeds Belediye Meclis Üyesi Salma Arif, “Bizimki gibi müzeler yalnızca nesneleri korumakla ilgili değil; aynı zamanda bunun gibi hikâyeleri anlatmak ve ziyaretçilere tarihin bazen en beklenmedik yerlerde bile etrafımızda olduğunu düşündürmekle ilgili” diyor.

Edwards, “Dedem de benim gibi sikkenin Leeds’e geri döndüğünü bilseydi gurur duyardı. Ama oraya nasıl geldiği sonsuza dek bir sır olarak kalacak” diyor.

Leeds City Council. 9 Mart 2026.