Eskiler Uzun ve Sağlıklı Bir Yaşamın Sırrını Nasıl Arıyordu?

Tıpkı günümüzde olduğu gibi, antik çağlarda da insanlar uzun ve sağlıklı bir yaşamın nasıl sürdürüleceğini merak ediyordu.

Yunanlar ve Romalılar, uzak diyarlarda yaşayan ve 100 yaşını çoktan geride bırakmış insanlara dair inanılmaz hikâyeler duymuşlardı.

Yunan deneme yazarı Lukianos (yaklaşık MS 120 – 180), şunları aktarıyor: “Gerçekten de 300 yıl yaşadıkları söylenen Serler [Çinliler] gibi son derece uzun ömürlü milletler bile vardır. Kimileri bu uzun ömrü iklime, kimileri toprağa, kimileri de beslenme alışkanlıklarına bağlar; zira bu milletin yalnızca su içtiği rivayet edilir. Athos halkının da 130 yıl yaşadığı, Keldanilerin ise arpa ekmeği sayesinde görme keskinliklerini koruyarak 100 yılı aşkın süre hayatta kaldıkları söylenmektedir.”

(İlgili: Antik Yunan ve Roma’da Kitap Nasıl Yazılır ve Bulunurdu?)

Bu hikâyelerin ne kadarının gerçeği yansıttığı tartışmalı olsa da pek çok antik Yunan ve Romalının uzun ve sağlıklı bir ömür sürmek istediği kuşkusuz. İşte onların bu hedefe ulaşmak için neler düşündüğü…

Antik Bir Hekimin Gözünden

Antik çağ hekimleri, uzun yaşayan insanların günlük alışkanlıklarını ve bu alışkanlıkların sağlıklarına nasıl katkıda bulunduğunu yakından inceliyordu.

Yunan hekim Galen (MS 129 – 216), Roma’da bizzat tanıdığı ve uzun yaşa ulaşmış iki kişiden söz ediyordu.

Bunlardan ilki, neredeyse 100 yaşına kadar yaşayan Telephus adlı bir dilbilimciydi.

Galen’e göre Telephus günde yalnızca üç öğün yemek yiyordu. Diyeti son derece sadeydi: “İlk öğünde suyla pişirilmiş, üzerine en kaliteli ham bal eklenmiş bir lapa yeterdi. Yedinci saatte ya da biraz daha erken yemek yer, önce sebze, ardından balık ya da kuş eti yerdi. Akşamları ise yalnızca şarapla ıslatılmış ekmek yerdi.”

Galen ayrıca Telephus’un bugün bize tuhaf gelebilecek banyo alışkanlıklarından da bahsediyor. Telephus her gün zeytinyağıyla masaj yaptırmayı tercih ediyor, ayda yalnızca birkaç kez yıkanıyordu: “Kışın ayda iki kez, yazın ayda dört kez yıkanırdı. Bu ikisi arasındaki mevsimlerde ise ayda üç kez. Yıkanmadığı günlerde üçüncü saatte kısa bir masajla yağlanırdı.”

İkinci kişi ise 80’li yaşlarına kadar yaşayan Antiochus adlı yaşlı bir hekimdi.

Galen’e göre Antiochus da sade bir beslenme düzenine sahipti. Sabahları genellikle balla kavrulmuş ekmek yerdi. Öğle yemeğinde balık tercih eder, ama çoğunlukla yalnızca “kayalık bölgelerden ve derin denizlerden gelen balıkları” seçerdi. Akşamları ise “ya oksimelli lapa [sirke ve bal karışımı] ya da sade sosla pişirilmiş kuş eti” yerdi.

Sade diyetine ek olarak Antiochus her sabah yürüyüş yapıyordu. Aynı zamanda araba gezintilerinden hoşlanıyor ya da kölelerinin onu bir tahtırevan ile şehirde taşımasını tercih ediyordu.

Galen, Antiochus’un “yaşlı bir insana uygun egzersizler yaptığını” da belirtiyordu: “Yaşlılar için sabah saatlerinde yapılması gereken bir şey vardır: Yağla masajın ardından onları yürütün ve yorgunluğa yol açmadan pasif egzersizler yaptırın; bunu yaşlının kapasitesini göz önünde bulundurarak yapın.”

Galen, Antiochus’un bu rutininin ileri yaşlardaki sağlığına büyük katkıda bulunduğu sonucuna varıyordu: “Yaşlılığında kendine bu şekilde iyi bakan Antiochus, son nefesine dek tüm duyuları yerinde ve uzuvları sağlam olarak yaşamını sürdürdü.”

Galen, Telephus ve Antiochus’un bazı ortak noktalara sahip olduğunu vurguluyordu. Her ikisi de günde yalnızca birkaç öğün yemek yiyor; vahşi etler, tam tahıllar, ekmek ve baldan oluşan sade bir diyet sürdürüyor ve her gün hareketli kalıyorlardı.

Peki Biz Ne Yapabiliriz?

Antik Yunanlar ve Romalıların gayet farkında olduğu üzere, hepimiz 100 yıl veya daha uzun yaşayamayız.

Ne var ki Lukianos, “Seksen Yaşını Geçenler Üzerine” adlı denemesinde bize şöyle bir teselli sunuyordu: “Her iklimde ve her toprakta, uygun egzersizi yapan ve sağlık için en elverişli diyeti sürdüren insanlar uzun ömürlü olmuştur.”

Lukianos, uzun ve sağlıklı yaşamak istiyorsak bu yaşamı sürdürmüş insanların hayat tarzlarını örnek almamız gerektiğini tavsiye ediyordu.

Dolayısıyla MS 2. yüzyılda Roma’da yaşıyor olsaydınız, sade bir beslenme düzeni ve ömür boyu sürdürdükleri aktif yaşamlarıyla Telephus ve Antiochus gibi isimler sizin için en iyi rol modeller olurdu.

The Conversation. Konstantine Panegyres. 3 Mart 2026.