Bilinen En Eski Zırhlı Ankylosaurus Fosili Bulundu

Uzun dikenlerle kaplı dört metrelik fosil, Ankylosaurus’un silah kuyruklarını sanılandan 30 milyon yıl önce evrimleştirdiğini gösteriyor.

Yaklaşık 165 milyon yıl önce, Kuzey Afrika’nın taşkın ovalarında tuhaf, zırhlı bir dinozor dolaşıyordu. Paleontologlar tarafından Spicomellus afer olarak adlandırılan ve yaklaşık 4 metre uzunluğundaki bu sıra dışı canlı, boynunun etrafında yaklaşık bir metre uzunluğa ulaşan dikenler ve omuzları boyunca uzanan zırh plakalarıyla kaplıydı.

Bilim insanları şimdi bu türün iskeletini keşfetti. Bu bulgu, şimdiye kadar bulunan en eski Ankylosaurus fosili olma özelliğini taşıyor.

Londra’daki Doğa Tarihi Müzesi’nde görev yapan paleontolog Susannah Maidment, “Spicomellus’u ilk adlandırdığımızda onun gerçekten bir Ankylosaurus olup olmadığı konusunda şüpheler vardı. Şimdi ise bu yorumun kesinlikle doğru olduğunu doğrulamakla kalmıyor, Afrika’daki bilinen tek Ankylosaurus’un hayal edilenden çok daha tuhaf olduğunu da görüyoruz” diyor.

(İlgili: Dev Zırhlı Dinozor, Yiyecek ve Su için Toprağı Kazıyordu)

Tek Bir Kaburga Kemiğiyle Başlayan Hikaye

Maidment, 2019 yılında İngiltere’nin Cambridge kentinde bir fosil satıcısından bir kaburga kemiği satın aldı. Bu kemik, daha önce gördüğü hiçbir omurgalı fosiline benzemiyordu. Koruyucu dikenler doğrudan kemiğin yüzeyine kaynaşmıştı. Bilim insanları yalnızca bu kemiğe dayanarak 2021 yılında Spicomellus afer’i yeni bir tür olarak tanımladı.

Araştırmacılar, bu gizemli dinozor hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla Fas’ın Orta Atlas Dağları’nda saha çalışması yaptı. 2023 yılında, 2019’da bulunan örnekle aynı kaya katmanlarından daha eksiksiz bir iskelet ortaya çıkarıldı.

Ankylosaurus Evrimini Baştan Yazan Bulgular

Ankylosaurus’lar, Orta Jura döneminden Geç Kretase’nin sonuna kadar yaşamış, iri yapılı ve yavaş hareket eden dinozorlardı. Çalışmanın eş liderlerinden paleontolog Richard Butler, bu hayvanların görece küçük beyinlere sahip olduklarını ancak yaklaşık 100 milyon yıl boyunca varlıklarını sürdürerek oldukça başarılı bir grup olduklarını belirtiyor.

Yeni analizler, Spicomellus’un Ankylosaurus evriminin erken dönemlerinde ortaya çıktığını gösterdi. Fosilin kuyruğu eksik olsa da, kaynaşmış kuyruk omurları hayvanın kuyruğunun ucunda topuz benzeri bir silah taşıdığını düşündürüyor. Bu durum, Ankylosaurus’ların kuyruk silahlarını daha önce sanılandan yaklaşık 30 milyon yıl daha erken evrimleştirdiğini gösteriyor.

Savunmadan Fazlası: Gösterişli Zırh

Spicomellus’un zırhının aşırı derecede gösterişli olması, bunun yalnızca savunma amaçlı olmayabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar, bu süslemelerin eş çekmek ve rakiplere üstünlük göstermek için evrimleşmiş olabileceğini öne sürüyor.

Butler, boyun çevresindeki zırhın fazlasıyla abartılı göründüğünü ve hayvanın yaşamını zorlaştırmış olabileceğini söylüyor. Bu kadar yoğun zırh taşımak yüksek enerji maliyeti gerektiriyordu. Zamanla daha büyük yırtıcıların evrimleşmesiyle birlikte Ankylosaurus’ların zırh yapısını daha enerji verimli ve savunmaya odaklı bir biçimde sadeleştirmiş olabileceği düşünülüyor. Alternatif olarak, eş seçimi stratejilerinin değişmesiyle gösterişli zırhın yerini daha işlevsel yapılar almış olabilir.

Çin’deki Zhejiang Doğa Tarihi Müzesi’nden paleontolog Wenjie Zheng, bulguların Ankylosaurus’ların çeşitliliği, farklılaşması ve evrimi hakkında daha iyi bir anlayış sağladığını belirtiyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından, Fas’taki Sidi Mohamed Ben Abdellah Üniversitesi’nden paleontolog Driss Ouarhache ise bu araştırmanın Fas’taki paleontoloji çalışmalarını ileriye taşıdığını ve bölgenin henüz keşfedilmeyi bekleyen pek çok sürpriz barındırdığını ifade ediyor.

Smithsonian Magazine. 29 Ağustos 2025.

Makale: Maidment, S.C.R., Ouarhache, D., Ech-charay, K. et al. (2025). Extreme armour in the world’s oldest ankylosaur. Nature 647, 121–126.