Neolitik Köyde Avcı Toplayıcılarla İlişkili Başlık Bulundu

Almanya’da bulunan 7.500 yıllık boynuzlu başlık, avcı-toplayıcıların bölgenin ilk çiftçileriyle eşyalar ve fikirler paylaştığını gösteriyor.

Neolitik döneme ait bir tarım yerleşiminde bulunan bir geyik kafatası başlığı ve boynuzdan yapılmış aletler, avcı-toplayıcıların bölgeye gelen “yeni” topluluklarla fikir alışverişi yaptığını düşündürüyor.

Almanya’daki Martin Luther University Halle-Wittenberg’de arkeolog olan çalışmanın ilk yazarı Laura Dietrich’e göre, Kuzey Almanya’da, Hannover’in yaklaşık 100 kilometre doğusunda yer alan Eilsleben yakınlarındaki eski tarım köyü, Avrupa’daki ilk çiftçilerden bazıları için “bir tür ileri karakol” niteliğindeydi.

Bu alan 1970’lerde keşfedildi ve o tarihten beri kapsamlı biçimde kazılıyor. Yakın tarihli jeomanyetik analiz, yerleşimin neredeyse 8 hektarlık bir alanı kapladığını ve o dönemde bölgede bulunan en büyük yerleşimlerden biri olabileceğini ortaya koydu.

(İlgili: 9.000 Yıllık Şaman Mezarında Başlığa Takılan Tüyler Bulundu)

Dietrich, köylülerin Neolitik döneme ait LBK kültürüne mensup olduğunu söylüyor. Bu kültür, Ege Bölgesi ve Anadolu’dan Orta Avrupa’ya, 7.500 yıl öncesine kadar uzanan bir süreçte göç etmişti. Kültür, kendine özgü seramikleriyle tanınıyor; Almanca “Linearbandkeramik”in kısaltması olan LBK, “çizgisel bant bezemeli çanak çömlek” anlamına geliyor.

Dietrich’e göre köyün en erken evreleri, bu Neolitik çiftçilerin ilk kuşaklarına tarihleniyor ve alanda onların karakteristik ev tiplerine dair arkeolojik kanıtlar hâlâ görülebiliyor. Ancak yerleşimde “çok sayıda Mezolitik buluntu” da var. Bu da köylülerin, bölgede zaten yaşayan avcı-toplayıcılarla etkileşim içinde olduğunu gösteriyor.

Teknoloji aktarımı

Başlık, yetişkin bir karaca (Capreolus capreolus) kafatası ve boynuzlarından yapılmış ve alandaki buluntuların belki de en çarpıcısı olabilir. Ancak araştırmacıların Antiquity dergisinde yayımlanan çalışmada belirttiğine göre, bu nesne açık biçimde Mezolitik karakter taşıyor ve Neolitik değil.

Benzer geyik kafatası başlıkları, 11.000 yıl öncesine kadar tarihlenen Mezolitik arkeolojik alanlarda da bulundu. Bunlar arasında İngiltere’nin kuzeyindeki Star Carr alanında çıkarılan 30’dan fazla örnek de var.
Eilsleben’deki başlık, Dietrich’e göre, Mezolitik avcı-toplayıcılarla Neolitik köylüler arasında bir tür “teknoloji aktarımı”nın parçası gibi görünüyor.

Arkeologlar ayrıca alanda, boynuzdan yapılmış aletler ve boynuz parçaları da buldu. Oysa bu, genellikle LBK insanlarının kullandığı bir malzeme değil. Yine de araştırmacılara göre, Neolitik köylüler muhtemelen avcı-toplayıcıların uygulamalarını kopyalayarak bu boynuz aletleri üretmişti.

Dietrich, bir sur hattı ve hendeğin kalıntılarının köyün saldırılara karşı tahkim edildiğini gösterdiğini söylüyor. Ancak bu saldırıların kimden geldiği net değil.

Dietrich, “Bu paradoksal bir ilişkiydi. Neolitik tahkimatlar ‘burada yaşıyoruz’ mesajı verirken, yerleşimde çok sayıda Mezolitik avcı-toplayıcı unsuru bulunması inanılmaz” diyor.

Eski Avrupa

Ege ve Anadolu kökenli olup soyları LBK kültürünü oluşturan Neolitik insanların genetik izleri, bugün pek çok modern Avrupalının genomlarında hâlâ görülebiliyor.

Modern Avrupalılar arasında görülen diğer iki büyük genetik köken ise, yaklaşık 14.000 yıl önceki Mezolitik avcı-toplayıcı dalgası ve daha sonraki Yamnaya toplulukları. Bunlar, Pontus-Hazar bozkırından gelen, Tunç Çağı’nda at, sığır, koyun ve keçi sürülerini güden göçebelerdi.

Bilim insanları, Neolitik insanların tarımı Avrupa’ya ilk taşıyan topluluklar olduğunu düşünüyor ve bu hayati teknoloji, hem o dönemde bölgede yaşayanlar hem de daha sonra gelenler tarafından büyük ölçüde benimsendi ve kopyalandı.

Ancak bu insanların, bölgede hâlihazırda yaşayan Mezolitik topluluklarla nasıl bir ilişki kurduğu henüz tam net değil. Dietrich, “Erken çiftçilerle avcı-toplayıcılar arasındaki ilişkiler çok karmaşık olmuş olabilir ve biz bunu ancak şimdi anlamaya başlıyoruz” diyor.

Dietrich’e göre önceki genetik çalışmalar, iki eski grup arasında çok az melezleşme kanıtı bulmuştu. Buna rağmen Eilsleben yakınındaki bu köy, Dietrich’in ifadesiyle, “yalnızca maddi eserlerin değil, sembolik anlamların da” paylaşıldığı bir değişim alanı gibi görünüyor.

Live Science. 5 Şubat 2026.

Makale: Dietrich, L., Knoll, F., Piezonka, H., Orschiedt, J., Heikkinen, M., Becker, F., … Meller, H. (2026). LBK outpost of Eilsleben: hunter-farmer encounters in the borderlands of Early Neolithic Central Europe. Antiquity, 1–7.