Ünlü Romalı Mimarın Tasarladığı Yapı Nihayet Bulundu!

Arkeologlar, Antik Roma mimarı Virtuvius’un yaklaşık 2.000 yıl önce yazdığı tanıma uyan, kayıp bazilikayı nihayet bulmuş olabilir.

Bu yapı, Leonardo da Vinci gibi düşünürleri etkileyen mimarlık incelemesinin yazarı Vitruvius’a atfedilen bir binanın bilinen ilk somut kanıtı.

Arkeologlar, Romalı mimar ve mühendis Vitruvius tarafından tasarlanmış 2.000 yıllık bir bazilikaya ait taş kalıntıları ortaya çıkardı.

İtalya’nın Fano kentinde bulunan bu bazilika, mimara atfedilen bir yapının bilinen ilk fiziksel kanıtı niteliğinde. Vitruvius, MÖ 1. yüzyıla tarihlenen, etkisi büyük on kitaplık De Architectura (Mimarlık Üzerine) adlı eserin yazarı olarak biliniyor ve bu eser, klasik antik çağdan günümüze ulaşmış tek mimarlık metni.

(İlgili: Pompeii, Antik Roma İnşaat Teknolojisine Işık Tutuyor)

Tarihçiler, Fano’daki bazilikanın planını, Vitruvius’un Mimarlık Üzerine’nin beşinci kitabında tarif ettiği bir yapının betimlemesiyle eşleştirdi. Vitruvius’un ifadesiyle bu yapı, “Fano’daki Iulius kolonisi içinde hayata geçirilmişti.” Arkeologlar yüzyıllar boyunca bu yapıyı aramıştı.

İtalya Kültür Bakanı Alessandro Giuli, 19 Ocak’taki bir basın toplantısında, “Bu olağanüstü bir bulgu… torunlarımızın bile konuşacağı bir şey” diyor.

Dikdörtgen planlı yapı, uzun kenarlarının her birinde on sütun ve kısa kenarlarının her birinde dört sütun olacak şekilde inşa edilmişti. Sütunların çapı yaklaşık 1,5 metre kadardı ve bir zamanlar neredeyse 15 metre yüksekliğe ulaşıyorlardı.

Arkeologlar, Vitruvius’un binlerce yıl öncesinden kalan tasarımında yer alan yarısı duvara gömük sütunlar ve köşe destekleri gibi ayrıntıların, yeni ortaya çıkarılan yapıyla birebir uyuşması karşısında büyük heyecan duydu. Yetkililer, bazilikanın gerçekten de Vitruvius’un eseri olduğundan emin; onun orantı üzerine fikirleri, Leonardo da Vinci’nin “Vitruvius Adamı” (Vitruvian Man) çizimine de ilham vermişti.

Bölgesel arkeoloji müfettişi Andrea Pessina, “Tam bir eşleşme var. Arkeolojide çok az şeyden tamamen emin olursunuz… ama burada gördüğümüz kesinlik bizi etkiledi” diyor.

Antik bazilika, adını Roma’nın talih tanrıçasına adanmış yerel bir tapınaktan alan Adriyatik kıyısındaki Fanum Fortunae yerleşiminde inşa edilmişti. Ancak daha sonra Fano adını alacak bu tarihi kent, talihsizliklere yabancı değil. 1800’lerdeki Napolyon Savaşları ve İkinci Dünya Savaşı sırasındaki saldırılar da dahil olmak üzere yüzyıllar boyunca yaşanan pek çok yıkıcı olay, Roma dönemine ait yapıların kaybolmasına katkıda bulundu.

Keşfin ilk işaretleri 2022’de ortaya çıkmıştı: Yakındaki Via Vitruvio’da yapılan kazılarda mermerden yapılmış duvarlar ve döşemeler bulunmuş; bu da “çevrede yüksek statülü bir yapının varlığına” işaret etmişti.

İtalyan yetkililer, bazilikanın UNESCO tarafından koruma altına alınması için girişimde bulunuyor. Yapının günümüze ulaşan kısmının kapsamını belirlemek için ek kazılar yapılacak. Bu sırada uzmanlar, alanın halka açılıp açılamayacağını da değerlendiriyor.

Giuli, basın toplantısında, “Bu dikkat çekici keşif, arkeoloji, mimarlık ve Fano kentinin kentsel dokusunun biçimlenişi tarihinde gerçekten istisnai bir şeyi temsil ediyor. Biz zaten bunun çok büyük önemini daha önce fark etmiştik” diyor.

Smithsonian Magazine. 22 Ocak 2026.