Dünyanın Bilinen En Eski Kaya Resmi Endonezya’da Bulundu

Endonezya’da yer alan bir mağarada, 67.800 yıl öncesine tarihlenen dünyanın bilinen en eski kaya sanatı bulundu.

Bilim insanları, dünyanın bilinen en eski kaya sanatını tespit etti: Endonezya’da en az 67.800 yıl önce yapılmış bir el şablonu. Bu el şablonu, kaya sanatına dair daha önceki en erken kanıttan 1.000 yıldan fazla daha eski.

Güneydoğu Sulawesi’de bir mağaranın içinde yer alan bu eser, Nature dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, aynı zamanda modern insanların (Homo sapiens) Asya ve Avustralya kıta sahanlıkları arasındaki adalarda yaşadığına dair bilinen en eski arkeolojik kanıt. El şablonu, daha genç kaya sanatlarıyla çevrili; bunların arasında başka bir el şablonu da bulunuyor.

Bu keşif, Yerli Avustralyalıların atalarının en az 60.000 yıl önce kıtaya ulaşırken izlediği yolculuğa dair bilim insanlarının anlayışındaki büyük bir boşluğu doldurabilir. Çalışmanın birinci yazarı arkeolog Adhi Agus Oktaviana, “Sulawesi’de bu resimleri yapan insanların, daha sonra bölgeye yayılacak ve nihayetinde Avustralya’ya ulaşacak daha geniş bir nüfusun parçası olması çok muhtemel” diyor.

(İlgili: Sulawesi Adasında Başka Bir Tür Birlikte Yaşamış Olabiliriz)

Çalışmanın ortak yazarı arkeolog Maxime Aubert, “Kaya sanatının özgün anlamı bilinmese de, el şablonları sanatçıların kendine ait kültürel kimliği olan görece büyük bir gruba ait olduğuna işaret ediyor” diyor. Aubert’e göre el şablonları, grup üyeliğini göstermek için yapılmış olabilir. “O mağarayı biliyorsanız ve bu kaya sanatını da biliyorsanız, o grubun, o kültürün bir parçasıydınız.”

Tarihöncesi sanat

Tarihöncesi kaya sanatı dünyanın dört bir yanında keşfedildi: Suudi Arabistan’daki 12.000 yıllık kazıma örneklerinden ABD-Meksika sınırı boyunca uzanan 4.000 yıllık resimlere kadar. Daha önce tarihlendirilmiş en eski kaya sanatı (İspanya’da yaklaşık 66.700 yıllık bir el şablonu), güncel kanıtlar modern insanların Avrupa’ya 54.000 yıl öncesine kadar ulaşmadığını gösterdiği için Neandertaller tarafından yapılmış kabul ediliyordu. Ancak bu keşifte kullanılan tarihlendirme tekniği tartışmalı.

Öte yandan insanlar, bu örneklerden bile daha uzun süredir sanat üretiyor. Bilinen en eski çizim, Güney Afrika’da bir taş üzerinde bulunan 73.000 yıllık bir “hashtag” işareti. Endonezya’da zigzag oyuklar içeren 540.000 yıllık bir kabuk ise Homo erectus tarafından yapılmış olabilir.

Sulawesi’nin de köklü bir sanatsal geçmişi var: Bir domuzla etkileşime giren bir insan tasviri 51.200 yıl öncesine tarihleniyor. Sulawesi’deki tarihöncesi sanat eserlerini belgeleyen daha geniş bir projenin parçası olarak Aubert ve ekibi, sekiz mağarada bulunan 11 tasarımı inceledi: yedi el şablonu, iki insan figürü ve iki geometrik desen.

Bu tarihöncesi eserlerin hepsinin üzerinde “mağara patlamış mısırı” (cave popcorn) denen kalsiyum karbonat yumruları büyümüştü. Bu mağara yumruları, sanat eseri yapıldıktan sonra oluşmuş olmak zorunda olduğundan, bu oluşumların tarihlendirilmesi alttaki görüntü için bir asgari yaş verir. Bazı durumlarda ise azami yaşlar da elde edilebildi. Çünkü pigment, bu mineral birikimlerinden birinin üzerine yayılmıştı.

Proje sırasında araştırmacılar, 14’e 10 santimetre ölçülerinde bir el şablonunu en az 67.800 yıl öncesine tarihlendirdi. Bu da onu İspanya’daki Neandertallerle ilişkilendirilen kaya sanatından 1.100 yıl daha eski yapıyor. Şablon büyük ölçüde solmuş olsa da parmakların ve avuç içinin kalıntıları hâlâ silik biçimde seçilebiliyor. Parmaklar bilinçli olarak inceltilmişti, bu yalnızca Sulawesi’de görülen bir sanatsal teknik.

Bu eserin yaklaşık 11 santimetre solunda, daha koyu bir pigmentle yapılmış ve 32.800 yıldan daha eski olmadığı anlaşılan bir el şablonu bulunuyor. Bu da tarihöncesi insanların bu mağarayı en az 35.000 yıl boyunca bir “tuval” olarak kullandığını gösteriyor.

Sulawesi’de bir zamanlar başka insan türleri de yaşamış olsa da araştırmacılar, bu eserleri Homo sapiens’in yaptığını düşünüyor. Çünkü inceltilmiş parmakları üretmek teknik olarak karmaşık ve modern insanların o dönemde bölgede yaşadığı biliniyor.

Şablonlar, bireylerin ellerini duvara dayayıp ağızlarıyla pigment püskürtmeleriyle yapılmış olabilir. Bu da sanat eserinden DNA çıkarılabilmesi ihtimalini doğuruyor. Aubert, “Bunu yapan insanların genetik imzasına sahip olabiliriz. Bu inanılmaz olurdu” diyor.

Sulawesi’de bilinen en eski kaya sanatının tespit edilmesi önemli bir keşif. Çünkü insanların Ada Güneydoğu Asyası ve Avustralya’ya yayılma yolculuğuna dair yeni bir veri noktası ekliyor. Avustralya’ya giden rotada kritik bir durak olarak bu bulgu, modern insanların Avustralya’ya, günümüz Borneo’sundan Sulawesi’ye ve oradan da Batı Papua’ya (Yeni Gine adasının batı yarısı) ya da Endonezya’ya bağlı Misool Adası’na uzanan kuzey rotasını deniz yoluyla izleyerek ulaşmış olabileceği önerisini destekliyor.

Live Science. 20 Ocak 2026.

Makale: Oktaviana, A.A., Joannes-Boyau, R., Hakim, B. et al. (2026). Rock art from at least 67,800 years ago in Sulawesi. Nature.