İngiltere’de Yüzlerce Antik Roma Bıçak Bileyicisi Ortaya Çıktı

Kuzey İngiltere’de bir nehir kıyısında 800’den fazla bileme taşı bulundu ve daha binlercesinin olabileceği söyleniyor.

Arkeologlar, yeni keşfedilen eserlerin üretim alanında kalmış olmasının nedenini, kullanılamaz sayılmalarına bağlıyor. Büyük miktarda tamamlanmış bileme taşının, Roma İmparatorluğu’nun diğer bölgelerine gönderilmiş olabileceği düşünülüyor.

Kuzey İngiltere’de bir nehir kıyısında 800’den fazla bileme taşı bulundu. Uzmanlar, aynı alanda gömülü halde yüzlerce, hatta binlerce bileme taşı daha olabileceğini söylüyor ve burayı yaklaşık 2.000 yıllık bir Roma sanayi merkezi olarak tanımlıyor.

(İlgili: Orta Çağ Kulesinde Penis Şeklinde Bileme Taşı Bulundu)

İngiltere’de Durham Üniversitesi’nin fahri araştırmacılarından arkeolog Gary Bankhead, daha önce Britanya Adaları’nda şimdiye dek toplamda yalnızca yaklaşık 250 bileme taşının bulunmuş olduğunu söylüyor.

Bankhead, “Dolayısıyla bir anda en az 800 tane ve çok büyük ihtimalle yüzlerce, hatta binlerce daha bulmamız… akıl almaz” diyor.

Bankhead aynı zamanda altı ay süren kazıyı yürüten Vedra Hylton Community Association’ın (VHCA) da başkanı. Çalışmalara, Durham Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden araştırmacılar destek verdi. Bıçak bilemek için kullanılan taş çubuklar olan bu bileme taşları, Sunderland kenti yakınlarındaki Offerton adlı küçük yerleşimin civarında, River Wear nehri kıyısında ortaya çıkarıldı.

Bileme taşlarını ilk bulan VHCA gönüllüsü Allyson Timm ise başlangıçta onları, dikdörtgen bir çikolata barına benzedikleri için “Mars Bar taşları” diye adlandırdığını söylüyor. “Aslında ilk olarak nehrin karşı tarafında buldum ve ne olduklarına dair hiçbir fikrim yoktu.”

Arkeologlar, bileme taşlarının Roma dönemine ait olduğunu, bulundukları tortu tabakasını analiz ederek belirledi. Bir mineralin en son ne zaman güneş ışığına maruz kaldığını ölçen optik uyarmalı lüminesans (OSL) testleri, bileme taşlarının MS 104 ile 238 yılları arasında gömülü kaldığını gösterdi. Bu tarihler, Britanya’daki Roma dönemiyle tamamen örtüşüyor.

Bileme taşları Roma İmparatorluğu’nun her yerinde yaygındı. Kesici aletleri ve silahları bilemek için kullanılan bu taşlar için, “her askerin bir tane kullanması gerekirdi.” Araştırmacılar, Offerton’daki alanın bir bileme taşı fabrikası olduğunu düşünüyor; Romalıların nehrin kuzey kıyısından kumtaşını çıkarmış, sonra daha düz olan güney kıyısına taşıyıp küçük çubuklar halinde kesmiş olabileceklerini söylüyorlar.

Ekip ayrıca beş taş çapa da buldu. Yakınlardaki bir alanda 2022’de altı çapa bulunmuştu. Yeni keşiflerle toplam sayı 11’e çıktı. Açıklamaya göre bu, “bugüne kadar Kuzey Avrupa’daki herhangi bir nehir alanında bulunmuş en yüksek taş çapa sayısı.” Bu çapalar muhtemelen kumtaşını nehrin karşısına taşıyan tekneler tarafından kullanılıyordu.

Bankhead, fabrikanın konumunun büyük olasılıkla stratejik olduğunu söylüyor. Tamamlanmış bileme taşları kıyıya taşınıyor, orada denize açılan gemilere yüklenerek diğer adalara ve kıta Avrupası’na götürülüyordu. Bankhead, günümüze kalan bileme taşlarının ise hasarlı olduğunu da ekliyor.

Bankhead, “Kırık olanları, kesim artıkları olan parçaları bulduk. Bir kez çatlayıp kırıldığı anda işe yaramaz hâle geliyor, bu yüzden de orada kalmışlar” diyor.

Offerton’da atılmış taşların sayısı düşünüldüğünde Bankhead, alandan kaç tane tamamlanmış bileme taşının çıkıp gitmiş olabileceğini merak ediyor. Ona göre belki de tüm Roma İmparatorluğu’nu beslemeye yetecek kadar üretim yapılıyordu.

Bankhead için buranın Britanya’daki en büyük bileme taşı üretim alanı olduğuna hiç kuşku yok. “Muhtemelen Avrupa’nın kuzeybatısının tamamında bulunan en yüksek sayıda bileme taşı. … Yani çok önemli bir yer; gözümüzün önünde saklı kalmış.”

Bu keşif, Sunderland çevresindeki Roma varlığına dair kritik bir kanıt sunuyor. Kent, Hadrianus Surları’nın yalnızca yaklaşık 16 kilometre güneyinde olmasına rağmen, geçmişte bölgede çok az arkeolojik buluntuya rastlanmıştı.

Durham Üniversitesi’nden arkeolog Eleri Cousins, “Bu bileme taşlarının Roma dönemine ait olduğunun doğrulanmasıyla birlikte, bu alanın Roma Britanyası’nda, özellikle eyaletin askerileştirilmiş kuzeyinde üretim ve sanayiye dair anlayışımıza önemli bir katkı yapma potansiyeli var.”

Araştırmacılar Offerton’da yalnızca bileme taşları ve çapalar bulmadı. Ayrıca Geç Orta Çağ sonrası döneme ait ahşap bir iskele kalıntısı ve daha erken tarihlenen taş bir iskele, keskiler ve taş yarıcılar, Tudor dönemine ait bir deri ayakkabı, demir ve taş gülleler ile İngiliz İç Savaşları dönemine tarihlenen kurşun saçmalar da ortaya çıkarıldı.

Sunderland Kent Konseyi lideri Michael Mordey, son yüzyıllarda River Wear kıyılarında “gemiler, kömür, çanak-çömlek, cam ve arabalar” üretildiğini söylüyor. Yeni buluntular ise Offerton’daki insan faaliyetlerinin bilinen zaman çizelgesini topluca 1.800 yıldan fazla geriye götürüyor.

Mordey, “Bu, Sunderland’in Roma İmparatorluğu içinde oynamış olabileceği role bambaşka bir ışık tutuyor ve zengin tarihsel geçmişimizden yeni şeyler öğrenmek için heyecan verici bir fırsat sunuyor” diyor. “Bu, emeği geçen herkes için olağanüstü bir çabaydı; ve eminim tüm şehir adına konuşarak şunu söyleyebilirim: Bu araştırmaların neleri ortaya çıkaracağını öğrenmek için sabırsızlanıyoruz.”

Smithsonian Magazine. 20 Ocak 2026.