Pigmeler Bitkiler Hakkındaki Bilgilerini Evlilikler Yoluyla Paylaşıyor

BaYaka Pigmeleri yaşadıkları ormanlarda bulunan bitkiler hakkında oldukça fazla bilgiye sahip. Pigmeler hastalık tedavisinden sosyal kuralları belirlemeye kadar çok çeşitli alanlarda bitkileri kullanıyor. Farklı kamplarda yaşayan pigmeler bu bilgileri evlilik yoluyla birbirleriyle paylaşıyor.

Yabani koko bitkisini et ile pişirmek için kesen avcı-toplayıcı bir BaYaka kadını. F: Gül Deniz Salalı

Yabani koko bitkisini et ile pişirmek için kesen avcı-toplayıcı bir BaYaka kadını. F: Gül Deniz Salalı

Kuzey Kongo Cumhuriyetinde yaşayan BaYaka Pigmeleri hastalandıklarında reçete almak için doktora gitmiyor. Bunun yerine ortak bilgilerinden faydalanıyor ve tıbbi bitkilere güveniyorlar. Araştırmacılar pigmelerde görülen bitki kullanımındaki ortak davranışları inceleyerek pigmelerin bitkilerle ilgili sahip oldukları bilgileri hangi yollarla aktardıklarını araştırıyor.

BaYaka pigmelerinin bitkilerin kullanımı hakkında çok çeşitli bilgilere sahip olması araştırmacıların dikkatini çekiyor. Pigmeler farklı bitkileri bir araya getirip ilaç olarak kullanabildikleri gibi toplumsal normları belirlemek için de kullanabiliyor. Örneğin eşlerini aldatanları bulmak ve cezalandırmak için bitkilerden faydalanıyorlar.

UCL’den (University Collage London) Gül Deniz Salalı, pigmelerin bitkiler hakkında oldukça geniş bir bilgi dağarcığına sahip olduklarını ve bu birikimin onların tropikal yağmur ormanlarında hayatta kalmasını sağladığını belirtiyor. Bu kapsamda farklı kamplardan 219 kişiyle, bitkilerle ilgili bu ortak sözlü mirasın nasıl paylaşıldığına dair bir araştırma yürütüyor.

Havanda dövülüp ilaç olarak kullanılan Entandrophragma Cylindricum. BaYaka Pigmeleri göz ya da buruna damlatılacak ilaçları yapraklara sararak kullanıyorlar. F: Gül Deniz Salalı

Havanda dövülüp ilaç olarak kullanılan Entandrophragma Cylindricum. BaYaka Pigmeleri göz ya da buruna damlatılacak ilaçları yapraklara sararak kullanıyorlar. F: Gül Deniz Salalı

Elde edilen sonuçlara göre en başta kadınlar ve erkekler arasındaki evlilikler sayesinde birbirinden uzak yaşayan aileler var olan bilgilerini birbirleriyle paylaşıyorlar. Çok aileli kamplarda yaşayan Pigmeler ise evlilikten bağımsız olarak bilgileri değiş-tokuş edebiliyor ve böylece bitkilerin elde edilmesi ve sosyal inançlarla ilgili bilgileri paylaşabiliyorlar.

Bitkilerin tıbbi olarak en fazla kullanıldığı alan sindirim ve solunum yolları sorunları. BaYaka pigmeleri bitkilerden bal toplamak, tırtıl yakalamak, balık ve maymunları zehirleyerek avlamak gibi konularda da faydalanıyor.

Bitkilerin sosyal olarak kullanımında ise oldukça ilginç detaylar var. BaYaka pigmeleri yalan söylemekten seks tabularını yıkmaya kadar farklı konularda bitkilerden faydalanıyor. Örneğin bazı pigmeler, belirli bir ağacın suyunu partnerini aldattığı düşünülen kişinin gözünde kullanıyor. Görme yeteneğini etkileyebilen bu sıvı eğer kişinin gözüne zarar verir ve görüşünü bozarsa kişi suçlu bulunuyor. Bitkilerin bu şekilde kullanılmalarına dair bilgi paylaşımları ise kamplarda oldukça yaygın.

Araştırmacılar ayrıca BaYaka annelerinin kullandığı ilaçlarla çocukların daha sağlıklı olduğunu da tespit etmişler.


phys.org

Ege Üniversitesi Klasik Arkeoloji Bölümü mezunu. İletişim: lifbyr@gmail.com

You must be logged in to post a comment Login