Pergamon’daki İlaç Şişesinde İnsan Dışkısı Bulundu

İzmir’deki Pergamon Antik Kenti’nde insanlar 1.900 yıl önce insan dışkısını ilaç olarak kullanmış ve kokuyu bastırmak için kekik eklemiş.

Yeni bir çalışma, Roma dönemine ait cam bir tıbbi şişedeki organik kalıntıların insan dışkısından geldiğini gösteriyor.

İzmir’deki Pergamon (Bergama) antik kentinde bir mezarda bulunan 1.900 yıllık Roma dönemi cam şişesinin içindeki koyu kahverengi parçalar, insan dışkısının tıbbi amaçla kullanıldığına dair elde edilen ilk doğrudan kanıt niteliğinde.

Yeni bir kimyasal analize göre dışkı, kokusunu bastırmak için kekikle karıştırılmış ve hazırlanan karışım muhtemelen iltihap ya da enfeksiyon tedavisinde kullanılmış olabilir.

(İlgili: Mağaradaki 1.300 Yıllık Dışkıda Patojenler Bulundu)

Sivas Cumhuriyet Üniversitesi’nden arkeolog Cenker Atila, “Bergama Müzesi’nin depo odalarında çalışırken bazı cam kapların içinde kalıntılar olduğunu fark ettim. Toplamda yedi farklı kapta kalıntı vardı, fakat yalnızca biri kesin sonuç verdi” diyor.

Journal of Archaeological Science: Reports dergisinde yayımlanan çalışmada Atila ve meslektaşları, “unguentarium” denen belirli bir küçük cam şişenin içeriğini analiz etti. Unguentarium, parfüm, yağ ya da ilaç koymak için kullanılan küçük şişelerdi. Söz konusu cam şişe antik çağda kil ile mühürlenmişti ve İzmir’deki Pergamon Antik Kenti’nde bir mezarda bulunmuştu.

Atila, “Unguentarium’u açtığımızda kötü bir koku yoktu” diyor. Ancak depoda kaldığı süre boyunca “içindeki kalıntı gözden kaçmıştı. Ben fark ettim ve hemen analiz sürecini başlattım.”

Araştırmacılar, cam unguentariumun içinden kazıyarak aldıkları koyu kahverengi kalıntıdaki organik bileşikleri belirlemek için gaz kromatografisi-kütle spektrometrisi (GC-MS) kullandı. Belirlenen bileşiklerden ikisi (koprostanol ve 24-etilkoprostanol) genellikle kolesterolü metabolize eden hayvanların sindirim sistemlerinde bulunuyor.

Araştırmacılar, “Dışkı biyobelirteçleri olarak doğrulanmış stanollerin tutarlı biçimde tespit edilmesi, Roma unguentarium’unun başlangıçta dışkı maddesi içerdiğini güçlü şekilde düşündürüyor” diyor. Uzmanlar dışkının kaynağını kesin biçimde belirleyemeseler de, koprostanol ile 24-etilkoprostanol oranının bunun insan dışkısı olduğuna işaret ettiğini belirtiyor.

Kalıntıda saptanan bir diğer önemli bulgu ise, bazı otların uçucu yağlarında bulunan aromatik bir organik bileşik olan karvakroldü.

Atila, “Bu örnekte kekikle karıştırılmış insan dışkısı tespit ettik. Antik metinsel kaynaklara aşina olduğumuz için bunun, ünlü Roma hekimi Galen tarafından kullanılan bir tıbbi hazırlık olduğunu hemen fark ettik” diyor.

İkinci ve üçüncü yüzyıllarda Pergamon, Pergamonlu hekim ve anatomist Galen sayesinde Roma tıbbının önemli merkezlerinden biri olarak biliniyordu. Galen’in fikirleri, yüzyıllar boyunca Batı tıp bilimine yön verecekti.

Araştırmacıların yazdığına göre Roma tıbbında dışkı temelli çeşitli “popüler” tedaviler vardı ve bunlar iltihap ve enfeksiyondan üreme bozukluklarına kadar uzanan durumlar için kullanılıyordu. Bir örnekte Galen, baklagil, ekmek ve şarap tüketmiş bir çocuğun dışkısının tedavi edici değerinden söz etmişti. Ancak antik hekimler hastaların kötü kokulu ilaçları reddedeceğini bildiğinden, sık sık bu kokuyu aromatik otlar, şarap ya da sirkeyle bastırmayı öneriyordu.

Araştırmacılar, “Bu çalışma, Greko-Roma döneminde dışkı maddesinin tıbbi kullanımına dair ilk doğrudan kimyasal kanıtı sağlıyor” diyor. Ayrıca dışkının kokusunun güçlü kokulu otlarla maskelendiğine dair de doğrudan kanıt sunuyor.

“Bu bulgular, Galen ve diğer klasik yazarların tarif ettiği reçetelerle yakından örtüşüyor. Bu tür tedavilerin yalnızca metinlerde teorileştirilmediğini, maddi olarak da uygulandığını gösteriyor.”

Live Science. 29 Ocak 2026.

Makale: Atila, C., Demirbolat, İ., & Çelebi, R. B. (2026). Feces, fragrance and medicine chemical evidence of ancient therapeutics in a Roman unguentarium. Journal of Archaeological Science: Reports, 70, 105589.