Neandertaller ile Olası Son Ortak Atamız Fas’ta Bulundu

Fas’ta ortaya çıkarılan bir kemik koleksiyonu, modern insanların ve Neandertallerin kökenlerine dair önemli yeni ipuçları barındırıyor.

Yeni bir çalışmaya göre, Fas’ta bir mağarada keşfedilen 773.000 yıllık fosiller, modern insan soyunun başlangıcını güçlü biçimde Kuzeybatı Afrika’ya yerleştirerek insan kökenlerini aydınlatıyor.

Nature dergisinde yayımlanan araştırmada araştırmacılar, modern insanlar (Homo sapiens), Neandertaller ve Denisovalıların son ortak atasını temsil ettiğini düşündükleri birkaç kemik parçasına dair analizlerini ayrıntılandırdı.

Araştırmacılar fosilleri, Fas’ın Kazablanka kentindeki Thomas Quarry I sahasında yer alan Grotte à Hominidés (Hominidler Mağarası) adlı bir mağarada buldu. Kemikler; üç adet kısmi alt çene, birkaç omur ve çok sayıda tekil dişten oluşuyor. Bunların tümü Homo erectus’a ait bazı özellikleri paylaşsa da, bu insan atasından farklılaşan bazı nitelikler de sergiliyor.

(İlgili: Fas’ta Bilinen En Eski Homo Sapiens Kalıntıları Bulundu)

Ayrıca sahada çok sayıda taş alet bulundu ve bir bacak kemiği, sırtlanların bu homininlerle beslenmiş olabileceğini düşündürüyor. Araştırmacılar fosillerin çevresinden alınan 180 tortu örneğinin manyetik özelliklerini test ederek, dizilimin Matuyama–Brunhes manyetik alan terslenmesini kapsadığını belirledi. Bu, 773.000 yıl önce gerçekleşmiş jeolojik bir olay.

Çalışmanın ortak yazarlarından, Almanya’nın Leipzig kentindeki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden paleoantropolog Jean-Jacques Hublin, bu yeni keşfin Afrika’daki hominin fosil kayıtlarında 1 milyon ile 600.000 yıl arasındaki döneme ait büyük bir boşluğu doldurduğunu söylüyor. Genetik kanıtlar, bu zaman aralığında modern insanlar, Neandertaller ve Denisovalıların son ortak atasının Afrika’da yaşadığını öne sürüyordu.

Hublin ve çalışma arkadaşları, Thomas Quarry fosillerinin, türümüze ve “arkaik” kuzenlerimize giden soy ağacının “kökü” için şimdiye kadarki en güçlü adaylar olduğunu düşünüyor.

İnsan evrimi hikayesinin erken bölümleri Doğu ve Güney Afrika’da geçse de, evrimimizin son 1 milyon yılı, atalarımızın Afrika ve Avrasya boyunca dolaşma eğilimi nedeniyle daha karmaşık bir tablo sunuyor.

Homo erectus Afrika’da yaklaşık 2 milyon yıl önce evrimleştikten sonra bazı gruplar doğuya doğru yayılarak Okyanusya’ya kadar ulaştı. Ancak diğer bazı gruplar yerinde kaldı, daha da evrimleşti ve yaklaşık 800.000 yıl önce kuzeye, Avrupa’ya yayıldı. İspanya’daki bu gruplar Homo antecessor olarak biliniyor ve Neandertallerin en olası doğrudan atası sayılıyor.

Yeni analiz edilen Fas fosilleri, yaklaşık aynı döneme tarihleniyor ve Homo antecessor’un bazı ayırt edici özelliklerini paylaşıyor. Hublin’e göre bu durum, “Cebelitarık Boğazı üzerinden kesintili bağlantıları yansıtıyor olabilir ve daha fazla araştırılmayı hak ediyor.” Bununla birlikte Thomas Quarry fosilleri, hem Homo erectus’tan hem de Homo antecessor’dan farklı.

Hublin, “Bu, Homo sapiens için derin bir Afrika kökenini destekliyor ve Avrasya kökeni senaryolarına karşı çıkıyor” diyor.

Hublin ayrıca, insan kökenlerine dair anlayışın büyük ölçüde Doğu ve Güney Afrika’ya dayandığını, bu nedenle özellikle Kuzey Afrika’nın olağanüstü zengin fosil kaydı üzerinde daha fazla çalışılması gerektiğini vurguluyor. Özellikle de Homo sapiens için en net erken kanıtların, Fas’taki 300.000 yıllık Jebel Irhoud sahasından geldiğini hatırlatıyor.

Bu coğrafi bölgeye odaklanmak, türümüz ile Neandertal ve Denisovalı kuzenlerimiz arasındaki ayrışmaya dair yeni ipuçları da sağlayabilir.

Hublin, “Homo sapiens’e giden soyun ortaya çıkışının yalnızca Kuzey Afrika’da gerçekleştiğini iddia edemeyiz. Ancak yeni Fas fosilleri, Homo sapiens soyunun Neandertallere ve Denisovalılara giden soylarla ayrışmasına yakın dönemdeki popülasyonların o sırada burada bulunduğunu güçlü biçimde düşündürüyor.”

Çalışmaya dahil olmayan Wisconsin–Madison Üniversitesi’nden biyolojik antropolog John Hawks da araştırmacıların sonuçlarına katılıyor.

Hawks, “Yeni çalışma, bu fosillerin bazı açılardan Homo erectus varyasyonlarına kolayca oturmadığını açıkça gösteriyor. Muhtemelen Neandertallerin, Denisovalıların ve modern insanların ortaya çıkmasını sağlayan ortak ataya yakınlar.”

Bununla birlikte, Thomas Quarry fosillerinin nasıl adlandırılması gerektiği belirsiz. Hawks, “Benim düşünce biçimime göre, bunlar aslında Homo sapiens diye adlandırmamız gereken en erken fosiller olabilir” diyor.

Hublin ise, Thomas Quarry’den yalnızca birkaç parçalı kalıntı bulunduğu için fosilleri belirli bir türe ya da popülasyona yerleştirme konusunda temkinli davranıyor. Hublin, “Paleoproteomik analizler planlandı ve bunlar, Avrupa ile Kuzey Afrika fosilleri arasındaki ilişkileri aydınlatmaya yardımcı olabilir” diyor.

Live Science. 7 Ocak 2026.

Makale: Hublin, JJ., Lefèvre, D., Perini, S. et al.  (2026). Early hominins from Morocco basal to the Homo sapiens lineage. Nature.