Neandertaller, Bu Mağaraya Boynuzlu Kafatasları Toplamış

Neandertaller, bilinmeyen bir ritüelistik amaçla, çok uzun bir süre boyunca bu mağaraya boynuzlu kafataslarını bırakmış.

İspanya’da, Neandertaller için bir tür ritüel öneme sahip gibi görünen bir mağara var. Ancak araştırmacıların, bu alanın neden bu soyu tükenmiş homininler tarafından bu kadar “kutsal” görüldüğüne dair hiçbir fikri yok. Yine de bildiğimiz bir şey var: Neandertaller, boynuzlu hayvan kafataslarını saklamak için bu mağaraya tekrar tekrar geri dönmüş ve bu uygulama muhtemelen uzun bir süre boyunca kuşaktan kuşağa aktarılmış.

Des-Cubierta Mağarası olarak bilinen bu alan, yaban öküzü ve bozkır gergedanı gibi canlılara ait 35 kafatasının yanı sıra Neandertal dişleri ve taş aletler içeriyor. Neandertallerin mağarada ateş yaktığına dair kanıtlar da var. Ancak başka hiçbir hayvansal kalıntının bulunmaması, bu hayvanların başka bir yerde kasaplık işlemlerine tabi tutulduğunu ve alana yalnızca başlarının getirildiğini düşündürüyor.

Bu durum, hayvan kafataslarının “av ganimetleri” ya da ritüel nesneler gibi sembolik bir işleve sahip olduğuna işaret ediyor. Boynuzlu kafataslarının tam olarak ne amaçla kullanıldığı ya da nasıl kullanıldığı hakkında hiçbir fikrimiz olmasa da, bu benzersiz koleksiyon Neandertallerin soyut düşünce ve sembolik davranış kapasitesine sahip olduğunu gösteriyor.

(İlgili: Neandertallerin Ateş Yaktığına Dair 400.000 Yıllık Kanıtlar Bulundu)

Ne yazık ki, kafataslarını tarihlendirmeye yönelik tüm girişimler başarısız oldu. Dolayısıyla bunların tam olarak ne zaman bırakıldığını bilmiyoruz. Ancak mağara içindeki bir kömür parçası ve bir sarkıt-dikit oluşumu üzerinde yapılan uranyum-serisi tarihlendirme, kafataslarının muhtemelen yaklaşık 135.000 ile 50.000 yıl önce arasında toplandığını düşündürüyor.

Dahası, kafataslarının birkaç metre kalınlığındaki bir tortu tabakası boyunca dağılmış olması, bunların muhtemelen aynı anda mağaraya bırakılmadığına; Des-Cubierta’da hayvan başlarını “yığma” şeklindeki tuhaf alışkanlığın uzun bir süre devam etmiş olabileceğine işaret ediyor. Bu kronolojiye dair daha fazla ipucu elde etmek için araştırmacılar, söz konusu tortu tabakası ile içindeki sıra dışı buluntular üzerinde ayrıntılı bir jeoistatistiksel ve mekansal analiz gerçekleştirdi.

Sonuçlar, tortunun ardışık kaya düşmeleri nedeniyle biriktiğini gösteriyor. Ancak daha düşük kaya bloğu yoğunluğu içeren tortular, takip eden çığ benzeri yığılmalar arasında tekrarlayan göreli sakin dönemlerin yaşandığına işaret ediyor. Hayvan kafataslarının bu “boşluklarla” birbirinden ayrılmış şekilde bulunması ise, bunların dikkat çekici derecede uzun bir zaman diliminde biriktirildiğine dair kanıt sunuyor.

Çalışmanın yazarları, “Bu sınırlı mekanla yinelenen ilişki, kafataslarının yerleştirilmesinin tekrarlanan, kültürel olarak güdülenmiş bir davranışın parçasını oluşturduğunu, belirlenemeyen ama uzun bir süre boyunca aktarılan bir uygulama olduğunu düşündürüyor” diye yazıyor. Bu geleneğin tam olarak ne kadar sürdüğü belirsiz olsa da, artık kafatası koleksiyonunun birden fazla Neandertal kuşağı tarafından zaman içinde genişletildiği açık görünüyor.

Araştırmacılar, “Jeolojik, mekansal ve tafonomik verilerin birlikte değerlendirilmesi, büyük otçul kafataslarının birikiminin tek seferlik bir bırakma olayı olmadığını; aksine uzun vadeli bir süreç içinde, tekrarlayan eylemlerin sonucu olduğunu gösteriyor” sonucuna varıyor. Bu sürecin niteliğine gelince, yalnızca “beslenme amaçlı olmayan, belirli bir amaç” taşıdığını; fakat anlamının hâlâ belirsiz olduğunu söylüyorlar.

IFL Science. 5 Ocak 2026.

Makale: Villaescusa, L., Baquedano, E., Martín-Perea, D.M. et al. (2026). Towards a formation model of the Neanderthal symbolic accumulation of herbivore crania: Spatial patterns shaped by rockfall dynamics in Level 3 of Des-Cubierta Cave (Lozoya valley, Madrid, Spain). Archaeol Anthropol Sci 18, 16.