Neandertal ve Modern İnsanların Kaya Sanatı Yaptığı Tek Yer Var

Cebelitarık Boğazı’nın iki yakasındaki kaya resimleri, hem Neandertallerin hem de modern insanların kaya sanatı geleneğine işaret ediyor.

Cebelitarık Boğazı’nın iki yakasında yaşayan Paleolitik insanlar oldukça yaratıcıydı, çünkü dünyadaki tek kıtalararası kaya sanatı koleksiyonunu onlar üretti. Bu benzersiz sanata hem modern insanların hem de Neandertallerin katkıda bulunmuş olması, İspanya ile Fas arasındaki bölgeyi arkeolojik kayıtlarda gerçekten eşsiz kılıyor.

Buna rağmen, boğazın iki yakasında bulunan çeşitli resimli alanlar hâlâ büyük ölçüde yeterince incelenmiş ve korunmuş değil. UNESCO da bu koleksiyonu henüz değerlendirmiş ya da bu dikkat çekici sanat alanlarına özel bir statü vermiş değil. Bölgenin önemine dikkat çeken yeni bir çalışmanın yazarları, her iki ülkedeki bezemeli kaya yüzeylerinde daha fazla araştırma yapılmasını ve koruma çabalarının iki katına çıkarılmasını talep ediyor.

Araştırmacılara göre bu sanat alanları, “kaya sanatının başlangıcından tarihsel dönemlere uzanan şekilde, insanlığın tüm zamansal aralığını temsil ediyor. Yalnızca avcı–toplayıcı–balıkçı grupların yerini kabile toplumlarının almasını değil, aynı zamanda boğazın iki yakasında, Neandertallerin son kalesi olan bir bölgede neandertal–sapiens geçişini de yansıtıyor.”

(İlgili: Neandertaller ile Olası Son Ortak Atamız Fas’ta Bulundu)

Kanıtlar, bazı Neandertallerin Cebelitarık’taki Gorham Mağarası adlı bir alanda 30.500 yıl öncesine kadar hayatta kalmış olabileceğini bile düşündürüyor. Arkeologlar, Neandertallerin kaya sanatına dair bilinen ilk kanıtı da burada, mağaranın ana kayasına kazınmış çapraz tarama şeklindeki çizikler olarak keşfetti.

Daha sonra, modern insanlar daha gelişmiş tasarımlar üretti. Bunlar arasında, bazı araştırmacıların Neolitik döneme kadar uzandığını söylediği ve Akdeniz’de uzun mesafe denizciliğin başlangıcına dair bir kayıt gibi yorumladığı, Laja Alta alanındaki tekne betimleri de bulunuyor.

Bunlardan daha eski olanlar ise, bölge genelindeki çeşitli alanlarda görülen Paleolitik el şablonları. Bir elin duvara yerleştirilip üzerine pigment üflenmesiyle yapılan bu sanat eserleri, biraz daha kuzeyde, İspanya’nın batısındaki Extremadura bölgesinde yer alan Maltravieso Mağarası’nda görülenlerle benzerlik gösteriyor.

Maltravieso’daki en eski el izleri yaklaşık 64.000 yıl öncesine tarihlendirildi ve Neandertallere atfedildi. Daha geç dönem şablonların ise modern insanlar tarafından yapılmış olduğu düşünülüyor. Bu da Maltravieso’yu, her iki türün de sanat ürettiği bilinen diğer tek yer haline getiriyor.

Cebelitarık Boğazı çevresinde, çeşitli kaya sığınaklarında 300’den fazla el şablonu tespit edilmiş durumda. Bunların pek çoğu henüz tarihlendirilmemiş ya da ayrıntılı biçimde incelenmemiş olsa da araştırmacılar, bir kısmının Neandertaller tarafından, diğerlerinin ise muhtemelen Homo sapiens tarafından yapılmış olmasını makul buluyor.

Çalışmanın yazarları ayrıca, boğazın iki yakasında bulunan sanat eserlerinin aynı bütünün parçası sayılıp sayılamayacağı sorusunu da tartışıyor. Sonuçta Güney İspanya ile Kuzey Fas arasında, tarihöncesi dönemlerde kültürel aktarım için büyük bir engel oluşturabilecek bir deniz şeridi bulunuyor.

Ancak önceki araştırmacıların çalışmalarına atıfla, her iki ülkedeki sanat üslupları ve kullanılan pigmentlerdeki benzerliklerin, bu eserlerin gerçekten de tek bir kıtalararası geleneği temsil ettiğine neredeyse hiç şüphe bırakmadığı sonucuna varıyorlar.

Küresel ölçekte böylesine benzersiz bir olgu karşısında, bölgedeki araştırma eksikliğinin “kamu idarelerinin karar almasını zorlaştırdığını” belirten yazarlar, bu nedenle “kaya sanatı alanlarını korumaya yönelik etkili önlemlerin hayata geçirilmesinin gerekli olduğunu” vurguluyor.

IFL Science. 8 Ocak 2026.

Makale: Monge, G., Carretero, M. I., & Ruíz, F. (2026). Southern Iberian Rock Art: The Territory That Holds the Clues to Decipher the Whole Symbolic Path of Humanity. Quaternary, 9(1), 5.