Kuralları Bilinmeyen Antik Roma Oyununu Yapay Zeka Çözdü

Yapay zeka, 1.500 yılı aşkın süredir kuralları bilinmeyen gizemli bir Antik Roma masa oyununu çözmeyi başardı.

Araştırmacılar, yıpranmış bir kireçtaşı levha üzerindeki çizgileri analiz ederek, Roma İmparatorluğu döneminde bu oyun yüzünden çekişen oyuncuların stratejik hamlelerini tersine mühendislikle yeniden kurgulayabildi.

“Object 04433” olarak bilinen beyaz kireçtaşı levha, Hollanda’nın Heerlen kentindeki bir arkeolojik alanda ortaya çıkarıldı ve kasabanın Coriovallum adlı bir Roma yerleşimi olduğu döneme tarihleniyor. İmparator Augustus’un (MÖ 27 ila MS 14) saltanatı sırasında kurulan ve Batı Roma İmparatorluğu’nun 476’daki çöküşüne kadar iskan edilen bu yerleşimin geçmişi, söz konusu nesnenin en az 1.550 yıllık olduğunu düşündürüyor.

Levhanın ne amaçla kullanıldığı uzun yıllar boyunca tartışıldı. Bazıları bunu örneğin bir yapı parçası ya da bir kaldırım taşı gibi dekoratif bir mimari unsur olarak yorumladı. Ancak yeni araştırma, levhanın aslında karmaşık bir oyun aracı olduğuna dair ikna edici kanıtlar sunuyor.

(İlgili: Guatemala’da Mozaik Tasarımlı Maya Oyun Tahtası Keşfedildi)

Leiden Üniversitesi’nden araştırmanın baş yazarı Dr. Walter Crist, “Nesneyi, üst yüzündeki geometrik desen nedeniyle ve bilinçli biçimde şekillendirildiğine dair kanıtlar bulunduğu için bir oyun olarak tanımladık” diyor.

“Bunun bir oyun olduğuna dair ek bir kanıt da, yüzeyde görülen ve Roma dönemi oyun taşlarının bu yüzey üzerinde kaydırılmasından kaynaklanan aşınma ile uyumlu olabilecek hasar izleriydi.”

Tunç Çağı’ndan bu yana neredeyse her kültürde masa oyunları var olsa da, bunlar arkeolojik kayıtta nadiren korunuyor. Pek çoğu çubuklar, taşlar gibi çabuk bozulan malzemelerle oynanıyordu ya da doğrudan toprak ve kuma çiziliyorlardı. Bu yüzden elimizde güvenebileceğimiz fiziksel kanıt çok az.

“Object 04433” adlı levha, bilinen hiçbir oyunla eşleşmediği için, araştırmacılar Ludii adlı bir yapay zeka sistemine yöneldi. Sistem, taş üzerindeki belirli çizik izlerini üretecek sonuçlara hangi kural setlerinin yol açacağını görmek için binlerce olası kural düzenini simüle etti. Örneğin derin oluklar, sık yapılan temel hamlelere işaret ederken; silik çizgiler geçerli ama daha seyrek kullanılan manevraları gösteriyor.

Crist, “Aşınma, oyun yüzeyindeki çizgiler boyunca eşit dağılmamıştı. Biz de, yapay zeka destekli simüle edilmiş oyunu; bu levhanın yüzeyindeki orantısız kullanım aşınması desenini yeniden üretecek oyun kurallarını keşfetmek için bir araç olarak kullanıp kullanamayacağımız sorusuna yanıt aradık. Ayrıca bunu, Avrupa’daki diğer küçük oyunlar için belgelenmiş kurallara benzer kurallarla yaparak, nesnenin muhtemelen bir oyun tahtası olduğunu doğrulamayı hedefledik” diyor.

Sonuçlar, taş parçasının büyük olasılıkla bir “engelleme oyunu” için kullanıldığını ortaya koydu: Bu tür oyunlarda oyuncular, rakibin hareketini engelleyerek onu kaçacak yeri kalmayacak şekilde bir köşeye sıkıştırmaya çalışır. Ne var ki bu oyun biçimi Avrupa’da son derece nadir; yalnızca Orta Çağ’dan itibaren belgelenmiş olması, Object 04433’ün istisnai bir örnek olabileceğini düşündürüyor.

Antik bir kaya parçası üzerindeki izlerden hareketle hamleleri yeniden çözmek için yapay zekanın ilk kez kullanıldığı belirtiliyor. Ancak araştırmacılar yöntemlerinin, masa oyunlarının da ötesine geçebilecek çok daha geniş uygulamaları olabileceğine inanıyor.

Crist, “Bu çalışmada, arkeolojik yöntemlerle birlikte yapay zeka destekli simüle edilmiş oyun, bir masa oyununu tanımlamak için ilk kez kullanıldı” diyor.

“Bu çalışma, günümüzdeki tanımlama yöntemlerinin oyun yüzeyini oluşturan geometrik desenleri metinlerdeki referanslardan ya da sanatsal tasvirlerden bilinen oyunlarla eşleştirmeye dayanması nedeniyle, alışılmadık ya da nadiren oynanmış eski kültür oyunlarını tanımlayabilmek için arkeologlara yeni araçlar sağlıyor.”

IFL Science. 10 Şubat 2026.

Makale: W. Crist et al. 2026. Ludus Coriovalli: using artificial intelligence-driven simulations to identify rules for an ancient board game. Antiquity.