İspanya’da Hannibal’ın Savaş Fillerinden Biri Bulunmuş Olabilir

İspanya’da ortaya çıkarılan 2.200 yıllık bir kemik, İkinci Pön Savaşı sırasında kullanılan Hannibal’ın savaş fillerinden birine ait olabilir.

Yeni bir çalışmaya göre, güney İspanya’daki Córdoba yakınlarında bulunan ve yaklaşık bir beyzbol topu büyüklüğündeki bu kemik, Kartacalı komutanın savaş fillerine dair tek doğrudan kanıt olabilir. Rivayete göre Hannibal ve ordusuyla birlikte 37 savaş fili, İberya’nın tamamını kat ederek Pireneler’i aşıp Güney Galya’ya (bugünkü güney Fransa), oradan Alpler üzerinden İtalya’ya geçmiş ve Roma’ya saldırmıştı.

Şimdiye kadar bu yürüyüşe dair en güçlü arkeolojik kanıt, günümüzde Fransa–İtalya sınırı yakınlarındaki bir Alp geçidinde, dev hayvanların geçişiyle oluşmuş olabilecek karışmış toprak ve benzeri izlerdi.

Çalışmanın ilk yazarı Córdoba Üniversitesi’nden arkeolog Rafael Martínez Sánchez, bu kemiğin “bir dönüm noktası olabileceğini” söylüyor. “Şimdiye kadar bu hayvanların kullanımına dair doğrudan arkeolojik bir tanıklık yoktu.”

(İlgili: 2.200 Yıllık Yıkıcı Yangın, Hannibal’in Birlikleriyle Bağlantılı Çıktı)

Gizemli kemik 2019’da ortaya çıkarıldı ve başlangıçta yerel hiçbir hayvanla eşleşmediği için bilim insanlarını şaşırttı. Yıllar sonra bunun bir filin sağ karpal kemiği olduğu anlaşıldı: sağ ön bacağındaki “ayak bileği” bölgesine denk gelen bir kemik. Araştırmacılar, bu filin Kartacalılar tarafından savaş hayvanı olarak bölgeye getirildiğini düşünüyor.

Kelt kalesi

Kemik, tahkimli bir İber köyünün bulunduğu alanda yapılan kazılarda ortaya çıkarıldı. Bulunduğu toprak tabakası, radyokarbon tarihlendirmeye göre yaklaşık 2.250 yıl öncesine aitti. Yani Romalıların bölgeyi yaklaşık MÖ 150’de ele geçirmesinden daha eski. Romalılar bu tür tahkimli yerleşimlere oppidum derdi; bunlar antik Keltler arasında yaygındı ve çoğu zaman tepelere kurulurdu, fakat söz konusu yerleşim bu örnekte bir nehir kıvrımının savunmaya elverişli bir noktasındaydı.

Kartaca, günümüzde Tunus kıyılarında yer alan antik bir kent-devletti; Fenike kolonisi olarak doğmuştu ve özellikle savaş gemilerinden oluşan filosu büyük korku kaynağıydı. Ancak orduları da güçlüydü ve Kartaca, Roma Cumhuriyeti’ne karşı yürüttüğü ilk iki Pön Savaşı’nda savaş fillerinden yararlanmıştı. Bu savaşlar büyük ölçüde Batı Akdeniz’deki stratejik bölgelerin kontrolü için yapılıyordu.

Araştırmacılar, İkinci Pön Savaşı (MÖ 218–201) sırasında yakında konuşlanmış bir Kartaca ordusunun Córdoba yakınlarındaki bu tahkimli antik yerleşimde bir çatışmaya girdiğini ve filin de bu çarpışmada öldüğünü söylüyor.

Sahada bir askeri çatışmaya işaret eden başka bulgular da vardı: Araştırmacıların, Kartacalı mancınıklarının mühimmatı olabileceğini düşündüğü 12 adet küresel taş.

Araştırmacılara göre filin iskeletinin büyük kısmı çürüyüp yok olmuş gibi görünüyordu; fakat karpal kemik, çökmüş bir duvarın altında kaldığı için korunmuştu. Yine de, kemiğin küçük ve taşınabilir olması nedeniyle “hatıra” olarak alınıp saklandığı için günümüze ulaşmış olabileceği ihtimalini de dışlamıyorlar.

Martínez Sánchez, hayvanın bir Asya fili (Elephas maximus indicus) olup olmadığının şu anda belirlenemediğini söylüyor. Bu tür, Epirus Kralı Pirus’un (adıyla anılan “Pirus Zaferi” ile tanınır) Birinci Pön Savaşı’ndan yaklaşık 10 yıl önce Romalılara karşı kullandığı türdü. Öte yandan, Kartacalıların savaş hayvanı olarak tercih ettiği, günümüzde soyu tükenmiş bir Afrika fili türü de olası seçenekler arasında.

Hannibal’ın yürüyüşü

Kartacalı komutan ve soylu Hannibal Barca, Roma’ya yönelik ünlü saldırısını yaklaşık MÖ 218’de başlatarak ordularını Batı Avrupa üzerinden dolaştırıp İtalya’ya soktu. Savaş fillerinin çoğu Alpler’i geçerken öldü, ama Hannibal’ın orduları İtalya’da yıllar boyunca Romalılara karşı zafer kazandı.

Hannibal, Kartaca’ya yönelik Roma saldırılarına karşı savunma yapmak üzere MÖ 203’te Kartaca’ya geri çağrıldı. Ancak Kartacalılar, tıpkı 20 yıldan uzun süre önce kaybettikleri Birinci Pön Savaşı’nda olduğu gibi, Roma’ya karşı ikinci savaşlarını da sonunda kaybetti. (Yaklaşık 50 yıl sonra Roma, Üçüncü Pön Savaşı’nı başlattı; zayıflamış Kartacalılar onu da kaybetti ve bu süreç Kartaca’nın çöküşüyle sonuçlandı.)

Araştırmacılar, Córdoba yakınlarında ölen filin, Hannibal’la birlikte Alpler’i aşan “efsanevi” örneklerden biri olamayacağını vurguluyor. Yine de bu kemik, Akdeniz’in kontrolü için yapılan antik Pön Savaşları’ndan kalma bir hatıra niteliğinde; araştırmacıların ifadesiyle, “antik çağın devasa ‘tanklarının’ İber Yarımadası’ndan geçişini” temsil ediyor.

Live Science. 3 Şubat 2026.

Makale: Sánchez, R. M. M., Jiménez, A. L., Dávila, S. G., Rodríguez, L. L., Muñiz, A. M., Rosa, A. M., & Sanz, F. Q. (2026). The elephant in the oppidum. Preliminary analysis of a carpal bone from a Punic context at the archaeological site of Colina de los Quemados (Córdoba, Spain). Journal of Archaeological Science: Reports, 69, 105577.