İnsanlar 3.500 Yıl Önce Pasifik Adalarına Pirinç Taşımış

Büyük Okyanus’taki Guam adasında bir mağara, eski denizcilerin 3.500 yıl önce Pasifik adalarına pirinç taşıdıklarını ortaya koyuyor.

Pirinç Pasifik’te yetiştirilmesi zor bir ürün. Öyleyse bir mağarada nasıl bulundu? Arkeologlar bu kadim ve çok yol kat etmiş tahılın gizli tarihini ortaya çıkarıyor.

Yeni bir çalışmada, Hsiao-chun Hung ve meslektaşları, Pasifik Adaları’ndaki en erken pirinç kanıtını ortaya çıkardı. Bu bulgu, Batı Mikronezya’daki Mariana Adaları’na bağlı Guam’da yer alan eski bir mağara alanında keşfedildi.

Evcilleştirilmiş pirinç, ilk adalılar tarafından yaklaşık 3.500 yıl önce Filipinler’den 2.300 kilometrelik açık okyanus yolculuğu sırasında taşınmıştı.

Bu keşif, uzun süredir devam eden akademik tartışmaları sonlandırıyor ve erken Pasifik topluluklarının kökenleri ve yaşam biçimleri hakkında onlarca yıllık merakı gideriyor.

(İlgili: Çin’de 10.000 Yıllık Pirinç Birasının İzleri Keşfedildi)

Filipinler’in 2.000 kilometreden fazla doğusunda ve Endonezya’nın kuzeydoğusunda yer alan Marianalar örneği özellikle ilgi çekici. Çünkü bu adalar, “Uzak Okyanusya”da insanlar tarafından ulaşılan ilk yerlerdi. Buraya ilk kez Güneydoğu Asya adalarından gelen Malay-Polinezya dilleri konuşan topluluklar yerleşti.

Yaklaşık 20 yıl boyunca araştırmacılar, bu ilk yerleşimcilerin kim olduğu, ne zaman ve nereden geldikleri konusunu tartıştı. Bugünkü Chamorro halkının ataları Guam ve Mariana Adaları’na nasıl ulaştı?

Arkeolojik araştırmalar, Guam, Tinian ve Saipan’da bulunan çeşitli alanlarda 3.500 yıl öncesine tarihlenen yerleşimleri doğruladı.

2020 yılında Guam’dan elde edilen ilk antik DNA analizi, arkeoloji ve dilbilimin uzun süredir öne sürdüğü sonucu doğruladı: İlk yerleşimciler, Filipinler’in orta veya kuzey kesimlerinden gelmişti. Daha geriye gidildiğinde, bu toplulukların hem dillerinin hem de genetik kökenlerinin Tayvan’a dayandığı görülüyor.

Pirinçle Planlanmış Bir Yolculuk

Bu olağanüstü yolculuk bilinçli mi yoksa tesadüfi miydi? Bu erken denizciler yolculuk boyunca hangi besin kaynaklarıyla hayatta kaldı?

Günümüzde Pasifik Adaları’nda yaşayan topluluklar ağırlıklı olarak ekmek ağacı, muz, hindistancevizi, taro ve yam tüketir. Pirinç ise Asya’da geçmişte ve günümüzde temel bir besin olmasına rağmen, toprak yapısı, yağış ve arazi koşulları nedeniyle Pasifik’te yetiştirilmesi zor.

Pirinç ilk olarak yaklaşık 9.000 yıl önce Orta Çin’de evcilleştirildi ve Neolitik çiftçi topluluklar tarafından yeni bölgelere yayıldı. Bu yayılımların en dikkat çekicilerinden biri, Güney Çin kıyılarından Tayvan’a, oradan Güneydoğu Asya adalarına ve nihayet Pasifik’e uzandı.

Bu göç, bugün 400 milyona yakın insanı kapsayan ve Tayvan’dan Yeni Zelanda’ya, Madagaskar’dan Paskalya Adası’na kadar uzanan Avustronezya dünyasının temelini attı.

Araştırmacılar 10 yılı aşkın bir süre boyunca Mariana Adaları’ndaki açık hava arkeolojik alanlarında erken dönem pirinç kanıtları aradı, fakat kesin sonuçlara ulaşamadı.

Bu çalışma ise, Pasifik Adaları’ndaki ilk açık ve net pirinç kanıtını sunuyor. Aynı zamanda ünlü dilbilimci Robert Blust’un, erken Chamorro halkının pirinç de dahil olmak üzere kültüre alınmış bitkileri yanlarında getirdiği yönündeki hipotezini doğruluyor.

Pirinç Nasıl Tespit Edildi?

Yeni araştırma, uzmanları Guam’daki Ritidian Sahili Mağarası’na götürdü. Araştırmacılar, buluntuların pirinç olduğunu doğrulamak için fitolit analizi kullandı. Fitolitler, bitki hücrelerinde oluşan ve bitki çürüdükten sonra bile varlığını sürdüren mikroskobik silis yapıları.

İlk sonuçlar pirincin varlığını doğruladıktan sonra, daha ayrıntılı analizler, eski toprak kapların yüzeylerinde korunmuş pirinç kabuğu izleri olduğunu gösterdi.

Ardından, bu kabukların çömlek yapımında çatlamayı önlemek amacıyla kile karıştırılıp karıştırılmadığını ya da başka bir şekilde mi oraya ulaştığını belirlemek için mikroskobik incelemeler yapıldı. Ayrıca, kabukların çömleklerden daha geç bir dönemde mağaraya taşınmış olma ihtimalini dışlamak için tortu analizleri gerçekleştirildi.

Sonuçlar, pirinç kabuklarının çömlek yapımında kullanılmadığını ortaya koydu. Aksine, bu izler tamamlanmış kapların kullanımıyla ilişkili, bilinçli bir faaliyetin sonucuydu.

Kutsal Mağaralarda Ritüel Kullanım mı?

Buluntuların bulunduğu bir sahil mağarası araştırmacılara farklı bir yorum imkanı sundu. Chamorro geleneklerinde mağaralar, önemli ruhani uygulamaların yapıldığı kutsal mekânlardı.

1521 ila 1602 yılları arasına ait kayıtlara göre, Chamorro halkı sınırlı miktarda pirinç yetiştiriyor ve bunu günlük gıda olarak değil, yalnızca özel durumlarda tüketiyordu. Pirinç; bir yakının ölümü gibi kritik olaylarda kullanılıyordu. Pirincin yaygınlaşması ise 1668’den sonra başlayan yoğun İspanyol sömürge dönemiyle gerçekleşti.

Bu bağlamda, eski adalıların pirinci tarımsal bir temel gıda olarak değil, mağaralarda ya da mağara çevresinde yapılan törensel uygulamalarda kullandıkları daha olası.

İnsanlık Tarihinin En Büyük Yolculuklarından Biri

Bu çalışma, Pasifik’e yapılan ilk uzun mesafeli deniz yolculuklarının kesinlikle tesadüf olmadığını güçlü biçimde ortaya koyuyor. İnsanlar bu yolculukları dikkatle planlamıştı.

Erken dönem denizciler yalnızca hayatta kalmaya yönelik araçları değil, kültürel ve sembolik anlam taşıyan pirinç gibi bitkileri de yanlarında taşıdı.

Hazırlıklıydılar, kararlıydılar ve insanlık tarihinin en olağanüstü deniz yolculuklarından birini başarıyla tamamladılar.

The Conversation. Hsiao-chun Hung. 25 Haziran 2025.

Makale: Carson, M. T., Wang, W., Huan, X., Dong, S., Hung, H. C., & Deng, Z. (2025). Earliest evidence of rice cultivation in Remote Oceania: Ritual use by the first islanders in the Marianas 3500 years ago. Science Advances, 11(26).