İnsan Evriminde Kayıp Halka Bulgaristan’da Bulundu

Bulgaristan’da bulunan ve yaklaşık 7 milyon yıllık bir fosil, insan evriminde kayıp halkayı temsil ediyor olabilir.

Çırpan kasabası yakınlarındaki Azmaka kazı alanında bulunan 7 milyon yıllık fosil, iki ayak üzerinde yürümenin kanıtını sunuyor.

İki ayak üzerinde yürümek, uzun süredir insan evriminin bir dönüm noktası ve en belirleyici özelliklerimizden biri olarak kabul ediliyor. Araştırmacılar şimdiye kadar ilk insanların Afrika’da ortaya çıktığını ve iki ayak üzerinde yürümenin yaklaşık 6 milyon yıl önce orada evrimleştiğini varsayıyordu. Ancak uluslararası bir araştırmacı ekibi, Bulgaristan’da yeni keşfedilen fosil bir uyluk kemiğinin insan kökenlerinin tarihini yeniden yazabileceğini söylüyor.

(İlgili: Türkiye’de Bulunan Maymun, İnsanın Kökenini Yeniden Yazıyor!)

Araştırmacılara göre söz konusu femur, daha önce bilinenden çok daha erken bir dönemde, 7 milyon yıldan daha önce dik yürüyen bir insan atasına ait olduğuna işaret eden açık özellikler taşıyor.

Yukarı Trakya Ovası’ndaki Çırpan kasabası yakınlarındaki Azmaka kazı alanından çıkarılan fosil, Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments dergisinde yayımlanan bir makalede rapor edildi.

Graecopithecus En Eski İnsan Atası mı?

“7,2 milyon yıllık yaşıyla, Graecopithecus cinsine ait olarak sınıflandırdığımız bu ata, bilinen en eski insan olabilir” diyor Profesör David Begun.

İlk Graecopithecus örneği, Atina yakınlarındaki bir alanda bulunan bir alt çene parçasıydı. Araştırma ekibi bu bulguyu 2017’de inceledi ve diş köklerinin şeklinin Graecopithecus’un erken bir insan atası olduğuna işaret ettiği sonucuna vardı. Alt çene, canlının nasıl hareket ettiğine dair kanıt sunamıyordu. Ancak Bulgaristan’daki Azmaka alanından çıkarılan yeni keşfedilen uyluk kemiği bu konuda değerli bilgiler sunuyor.

Uyluk kemiğinin sahibi, büyük olasılıkla yaklaşık 24 kilogram ağırlığında bir dişiydi. Günümüz Doğu Afrika’sına benzer bir savan manzarasında, bir ırmağın kıyısında yaşamını sürdürmüştü.

“Femur gövdesi ile başı arasındaki uzamış, yukarıya bakan boyun, kalça kaslarının tutunma noktaları ve dış kemik tabakasının kalınlığı gibi çeşitli dış ve iç morfolojik özellikler, iki ayaklı fosil insan atalarıyla ve modern insanlarla benzerlikler taşıyor” diyor Profesör Nikolai Spassov.

İşte bu noktada söz konusu kemik, ağaçlarda yaşayan maymunların uyluk kemiklerinden ayrışıyor. Spassov, “Bununla birlikte Graecopithecus, modern insanlar gibi hareket etmiyordu” diyor. Azmaka uyluk kemiği, Afrika maymunlarına ait özellikleri daha yakın dönem iki ayaklılarınkiyle bir arada barındırıyor.

“Graecopithecus, güney Almanya’daki Hammerschmiede alanından ele geçirilen ve neredeyse 12 milyon yaşında olan Danuvius guggenmosi gibi ağaçlarda yaşayan atalarımız ile Doğu Afrika’daki daha yakın dönem bulgular arasında, insan evriminde bir aşamayı temsil ediyor” diyor Begun. “Bunu kesinlikle bir kayıp halka olarak nitelendirebiliriz.”

Graecopithecus’un, 8 ila 9 milyon yıl öncesine ait Ouranopithecus ve Anadoluvius gibi Balkan-Anadolu primatlarından türediği düşünülüyor. Bu primatlar da Batı ve Orta Avrupa’daki atalardan evrimleşmişti.

İklim Değişikliği Göçü Tetikledi

“Doğu Akdeniz ve Batı Asya’daki büyük ölçekli iklim değişikliklerinin, 8 ila 6 milyon yıl önce geniş çaplı yarı çöl ve çöllerin dönemsel olarak ortaya çıkmasına yol açtığını biliyoruz. Bu durum, Avrasya memelilerinin Afrika’ya doğru birkaç göç dalgası başlatmasına neden oldu ve bugünkü Afrika savana memeli faunasının temelini attı” diyor Profesör Madelaine Böhme.

Bu nedenle çalışmanın yazarları, büyük maymunların da güneye doğru yayıldığından şüpheleniyor. Şempanze, goril ve insanların atalarının Avrupa’da birbirinden ayrılıp ayrılmadığı ve bu göç dalgalarının soyların genetik olarak izole olmasında bir etken olup olmadığı henüz netlik kazanmadı.

Graecopithecus’un da Balkanlar’dan Afrika’ya yayılmış olması mümkün; nitekim Afrika’da 6 milyon yıl önce itibarıyla Orrorin cinsi gibi erken insan ataları ortaya çıkmış, ardından en ünlü temsilcisi “Lucy” adıyla bilinen fosil olan Australopithecus afarensis gelmişti.

Graecopithecus’a ait daha fazla örnek bulmak ve bu şaşırtıcı derecede erken dönem iki ayaklının ve olası insan atasının ekolojisi ile evrimi hakkında daha fazla bilgi edinmek amacıyla Azmaka’da ve Balkanlar’daki diğer alanlarda çalışmalar sürüyor.

University of Tübingen. 4 Mart 2026.

Makale: Spassov, N., Youlatos, D., Böhme, M. et al. (2026). An early form of terrestrial hominine bipedalism in the Late Miocene of Bulgaria. Palaeobiodiversity and Palaeoenvironments.