Çekya’da Bir Evin Bahçesinde Tunç Çağı Mızrak Kalıbı Buldu

Çek Cumhuriyeti’nde eski bir ahırın temelinde kullanılan bir taşın, aslında Tunç Çağı’na ait bir mızrak ucu kalıbı olduğu ortaya çıktı.

Çekya’daki bir evin bahçesinde eski bir ahırın temel taşı olarak kullanılan, göze çarpmayan dikdörtgen bir taşın, aslında mızrak ucu üretmek için kullanılan nadir bir Tunç Çağı kalıbının yarısı olduğu belirlendi.

Riyolit tüfü olarak bilinen volkanik bir kayaca oyulmuş olan kalıp yaklaşık 23 santimetre uzunluğunda ve Geç Tunç Çağı’na, yaklaşık MÖ 1.350’ye tarihleniyor.

Çalışmanın birinci yazarı ve Çek Cumhuriyeti’ndeki Moravya Müzesi’nde görevli arkeolog Milan Salaš, “Bu, Orta Avrupa’daki en iyi korunmuş ve en mükemmel bronz mızrak ucu döküm kalıbı” diyor.

Salaš şöyle ekliyor: “Mızrak ucunun biçimine ve kullanılan hammadde türüne dayanarak kalıbın kuzey Macaristan’dan güney Moravya’ya ithal edildiğini söyleyebiliriz.”

(İlgili: Çekya’da Bulunan Tunç Zırh, Troya Savaşı Dönemine Tarihleniyor)

1,1 kilogram ağırlığındaki yeni bulunan kalıp, MÖ ikinci binyılın ortalarında ortaya çıkan ve ölülerini yakarak kül kaplarına (urne) koyup gömen Urnfield Kültürü’ne ait diğer örneklerle örtüşüyor.

Salaš ve meslektaşları analizlerinde, bu tür kalıpların mızrak uçları, baltalar ve hançerler gibi metal alet ve silahların daha tek tip biçimde dökülmesini mümkün kıldığını açıklıyor. Bu durum da silahlı çatışmaların sürdürülmesini kolaylaştırmış, aynı zamanda Orta Avrupa’nın Karpat Havzası’ndaki kültürlerin ticari ve siyasi gücünü pekiştirmişti.

Salaš, “Bıçak boyunca uzanan kaburgalar ve yuva üzerindeki keskin sırt ile karakterize edilen bu mızrak ucu türleri, Karpat bölgesinde yaygın. Esasen bir seri üretimdi. Görebildiğimiz kadarıyla kalıp çok yoğun biçimde kullanılmış. Muhtemelen içinde düzinelerce mızrak ucu dökülmüş” diyor.

Taşı 2007 yılında ev sahibi J. Tomanec keşfetti. Tomanec, gri levhanın zeminden hafifçe dışarı çıktığını fark etti; taş muhtemelen ahır temelinde kullanıldıktan sonra oraya düşmüştü. 2019’da Tomanec taşı Moravya Müzesi’ne teslim etti ve Salaš burada kalıbı oluşturan elementleri belirlemek için X-ışını floresans taramalarıyla daha yakından inceledi.

Salaš, “Kalıpta bronz döküldüğü ve kalıbın iki yarısının bakır telle bir arada tutulduğu kanıtlandı” diyor.

Döküm Kalıbının Geçmişi

Kalıbın kökenini izlemek için çalışmanın ortak yazarı Masaryk Üniversitesi jeoloji profesörü Antonín Přichystal, Salaš ile birlikte çalıştı ve taş gibi belirli kristal katıların atomik yapısını belirleyen bir teknik olan X-ışını kırınımını (XRD) kullandı. Bu analiz, kalıbın Macaristan’daki Bükk Dağları’nda ya da yakınındaki Salgótarján kenti çevresinde yaygın olarak bulunan riyolit tüfünden yapıldığını ortaya koydu.

Přichystal, “Yaklaşık 20 milyon yıl önce bölgede devasa bir yanardağ vardı ve muazzam miktarda tüf üretti” diyor. “Ne yazık ki kalıbın tam olarak hangi alanda hazırlandığını kesin olarak belirleyemiyoruz; ancak genel kökeni açık: kuzey Macaristan’dan güneydoğu Slovakya’ya kadar uzanan bölge.”

Karpat Havzası’ndaki yakın bölgelerde başka Tunç Çağı silahları ve zırhları bulunmuş olsa da bu kalıp, bu nesnelerin nasıl üretildiğine dair perde arkasını gösteriyor.

Salaš, “Bu örnekte, yoğun yanık izleri ve ısı kalıntıları, kalıbın tekrarlanan kullanımını ve bronz dökümlerin seri üretimini açıkça ortaya koyuyor” diyor.

Urnfield kültürüne ait döküm kalıpları genellikle yerleşim alanlarında bulunuyor; daha nadir olarak ise gömütlerde ölü hediyesi olarak karşımıza çıkıyor. Urnfield Kültürü’ne ait bir mızrak ucu kalıbının adamın bahçesine nasıl ulaştığı belirsiz. Ancak çalışmanın yazarlarına göre “büyük olasılıkla yakın çevredeki bir Urnfield Dönemi alanından modern dönemde taşınmış.”

Přichystal, “Bu ilginç vaka, benzersiz bir arkeolojik nesnenin keşfinden (2007) bilimsel bir dergide değerlendirilmesine (2025) kadar geçen yolculuğun bazen ne kadar uzun sürebildiğini gösteriyor” diyor.

Live Science. 11 Mart 2026.

Makale: Salaš, M., Přichystal, A., Petřík, J., Slavíček, K., Všianský, D., & Nosek, V. (2025). A unique stone mould for casting a spearhead from Morkůvky in South Moravia as an example of long-distance import in the Urnfield Period, and its technological contribution. Archeologické Rozhledy, 77(2).