Anadolu’daki eski keresteler, Hattuşa’nın yıkılışından önce sert bir kuraklık yaşandığını ve Babil’in MÖ 1.587’de düştüğünü gösteriyor.

Eski ağaç halkaları ve buzullarda korunan yanardağ izleri, Babil’in yaklaşık MÖ 1.587 yılında düştüğünü gösteriyor. Çalışmanın temelinde Anadolu’daki arkeolojik alanlardan çıkarılan eski keresteler yer alıyor ve bulgular, Hitit başkenti Hattuşa’nın yıkılışından hemen önce bölgede ağır bir kuraklık yaşandığını gösteriyor.
Bugünkü Irak’ı ve Suriye ile Türkiye’nin bazı bölgelerini kapsayan tarihi bölge olan eski Mezopotamya hakkında, kimin hüküm sürdüğü ve kralların hangi sırayla tahta geçtiği gibi pek çok şey biliyoruz. Ancak tarihi olaylar için kesin tarihleri belirlemek daha zor.
(İlgili: Sivas’ta Bulunan Tabletler Hititlerin Gündelik Yaşamını Anlatıyor)
Şimdi ise bilim insanları bu belirsizlikleri daraltmanın bir yolunu buldu. Yöntem, eski ağaç halkalarını analiz etmeyi ve bunu buz çekirdeklerinde korunan volkanik patlama kanıtlarıyla birleştirmeyi içeriyor. Bu da Babil’in ne zaman düştüğü de dahil olmak üzere tarihteki önemli boşlukları doldurmaya yardımcı oluyor.
Geçmişi tarihlendirmek
Arizona Üniversitesi’nden Charlotte Pearson’ın liderliğindeki ekip, işe bugünkü Türkiye topraklarındaki arkeolojik alanlardan çıkarılan eski kerestelerdeki ağaç halkası örüntülerini inceleyerek başladı.
Araştırmacılar tek tek ağaç halkalarındaki radyoaktif karbon düzeylerini ölçtü ve bu örüntüleri, kesin yaşları zaten bilinen ağaçlardaki örüntülerle karşılaştırdı. Bu da onlara eski ahşap için kesin tarihler sağladı.
Peki bu, tarihi olaylara yıl belirlemeye nasıl yardımcı oluyor? Kerestelerin bazıları, arkeologların eski Asur takviminde belirli yıllara bağlanan yazılı kayıtlar da ortaya çıkardığı eski saraylardan geliyordu.
En dıştaki büyüme halkaları, ağaçların ne zaman kesildiğini ortaya koymaya yardımcı oldu. Bu da araştırmacıların sarayların ne zaman inşa edildiğini daraltmasını ve bu tarihleri tarihi kayıtlarla ilişkilendirmesini sağladı.

Ancak ekibin yapacak daha çok işi vardı.
Ekip daha sonra başka bir kanıt kaynağına yöneldi: Babillilerin Venüs gözlemlerine ait eski kayıtlar. Bu kayıtlar, gezegenin belirli dönemlerde, olasılıkla atmosferdeki volkanik pus nedeniyle, olağandışı biçimde zor görüldüğünü düşündürüyordu.
Araştırmacılar bu gözlemleri kutup buz çekirdeklerinde korunan volkanik patlama kanıtlarıyla karşılaştırdı. En güçlü eşleşme, Alaska’daki Aniakchak Yanardağı’nın yaklaşık MÖ 1.628 veya 1.627’deki büyük patlamasıyla oldu.
Bu sonuçlar bir arada değerlendirildiğinde, eski Mezopotamya için birbiriyle yarışan birkaç zaman çizelgesinden hangisinin doğru olma olasılığının en yüksek olduğunu belirlemeye yardımcı oldu.
Daha net bir zaman çizelgesi
Bu çalışma, Babil’in ne zaman düştüğüne dair uzun süredir devam eden bir tartışmaya yeni bir ışık tutuyor ve bu olayı yaklaşık MÖ 1.587’ye yerleştiriyor. Çalışmanın yazarları, kalan tarihlendirme belirsizliklerinin orta-düşük kronolojiyi güçlü biçimde destekleyecek şekilde daraldığını yazıyor.
Ekip, tarihi takvimdeki birkaç boşluğu daha doldurdu. Örneğin bugünkü Türkiye topraklarındaki iki antik sarayın ilk inşasını yaklaşık MÖ 1.837-1.836 ve MÖ 1.778’e tarihlendirdi.
Ağaç halkaları ayrıca MÖ 1.228 ile 1.188 arasında olağandışı kurak koşulların yaşandığını, buna MÖ 1.194 ile 1.192 arasındaki şiddetli bir kuraklığın da dahil olduğunu ortaya koydu. Bu kuraklık, Hitit başkenti Hattuşa’nın yağmalanıp yakılmasından yalnızca iki yıl önce yaşandı. Bu da kuraklığın imparatorluğun çöküşüne katkıda bulunmuş olabileceğini düşündürüyor.
Araştırmacılar, yaklaşımlarının tarihin başka dönemleri için de daha kesin tarihler belirlemeye yardımcı olabileceğini düşünüyor. Araştırmacılara göre takvim, tarihi belirlenmiş ağaç halkalarından alınan tek yıllık radyokarbon ölçümleri, kronolojileri iyileştirmek ve geliştirmek için yeni olanaklar sunuyor.
Makale: C. Pearson, et al. 2026. Anchoring Anatolian tree-rings and Mesopotamian chronology with single-year radiocarbon patterns and ice-core evidence, Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A. 123 (44).
You must be logged in to post a comment Login