Irak’taki Bu Neandertal Ahşap Bir Mızrakla Öldürülmüş

Irak’taki Şanidar Mağarası’nda gömülü 75.000 yıllık bir Neandertalin kürek kemiğindeki delik, ölümcül bir mızrak yarasına işaret ediyor.

Arkeologlar, Irak’taki Şanidar Mağarası’na 75.000 yıl önce gömülen bir Neandertalin, göğsünü boydan boya delen ahşap bir mızrak nedeniyle öldüğünü açıkladı. Tam olarak ne yaşandığını bilmek imkânsız olsa da bu şiddet hedefli bir saldırı olabilir.

Çalışmanın başyazarı, Cambridge Üniversitesi’nden paleoantropolog Emma Pomeroy, yaranın konumunun ve mızrağı Neandertalin bedeninden geçirmek için gereken kuvvetin, kalbe yöneltilmiş kasıtlı bir öldürücü darbenin özelliklerini taşıdığını söylüyor.

Pomeroy ve ortak yazarlar, Scientific Reports dergisinde yayımlanan çalışmada, yaklaşık 45 yaşında şiddet sonucu ölen ve ardından Şanidar Mağarası’na gömülen bir Neandertal olan Shanidar A’nın kemiklerini analiz etti.

(İlgili: Neandertaller Ahşaptan Mızrak ve Ev Eşyaları Yapmış)

Şanidar’daki arkeolojik alan, uzmanların bir zamanlar yalnızca modern insanlara özgü olduğunu düşündüğü bilinçli gömütlere dair kanıtlarıyla ünlü. Şanidar’daki Neandertal “çiçekli gömütü” daha sonra çürütülmüş olsa da çalışmanın yazarlarına göre mağara, tekrarlanan Neandertal gömütlerine dair başka kanıtlar da barındırıyor ve bu da soyu tükenmiş bu insanların bu mekâna özel bir anlam yüklediğini gösteriyor.

Shanidar A’nın iskeleti 2019’da keşfedildiğinde eksikti. Büyük ölçüde tam bir sağ el, üç kaburga, altı diş ve bir sol kürek kemiğinden oluşuyordu. Bu nedenle araştırmacılar Neandertalin cinsiyetini belirleyemedi.

Arkeologlar kürek kemiğinin kenarına yakın bir yerde, yaklaşık 1,5 santimetre çapında yuvarlak bir delik ve kürek kemiğinden kopmuş yuvarlak bir kemik parçası fark etti. Araştırmacılar hayvan kemirmesi ve böcek oyması da dahil olmak üzere kemikte ölüm sonrası oluşan hasar olasılıklarını dışladı.

Araştırmacıların çalışmada yazdığına göre bu delik en iyi şekilde bir mızrak gibi saplanan bir aletin yol açtığı, ölüm sırasında oluşmuş delici bir travmayla açıklanabiliyor. Daha açık bir ifadeyle Neandertal, göğsüne önden yüksek hızla giren ve kürek kemiğini delen bir mızrakla öldürülmüş.

Araştırmacıların çalışmada yazdığına göre kürek kemiğindeki yaranın biçimi, taş uçlu silahlardan çok ahşap mızrakların yol açtığı yaralanmalara dair deneysel kanıtlarla örtüşüyor gibi görünüyor. Neandertaller ahşap mızrakları hem saplamak hem de fırlatmak için kullanmış olmalı. Ancak bu bireyin başka bir Neandertalle yaşanan şiddetli bir karşılaşma nedeniyle mi, yoksa bir av kazası gibi bir kaza sonucu mu öldüğü belirsiz.

Çalışmanın ortak yazarı, Cambridge Üniversitesi’nden arkeolog Graeme Barker, bu Neandertalin yaşamının sonu hakkında bilebilecekleri tek şeyin bunun şiddet içerdiği ve ahşap bir mızrağın ucunda gerçekleştiği olduğunu söylüyor.

Diğer Neandertallerden Gelen Bakım

Bu Neandertal zamansız bir şekilde ölmüş olsa da dişlerdeki kanıtlar bireye yaşamı boyunca bakıldığını düşündürüyor.

Araştırmacıların yazdığına göre Shanidar A’ya ait altı diş alışılmadık bir şekilde aşırı aşınmıştı. Üzerinde yoğun miktarda diş taşı bulunan ön dişlerden biri, Neandertal henüz hayattayken ikiye bölünmüştü. Birey ise bu hasarlı dişi uzun bir süre daha kullanmaya devam etmişti.

Dişler bir arada değerlendirildiğinde, Neandertalin alt ön dişini kıran ve çenesinde ek yaralanmalara yol açmış olabilecek ciddi bir yüz travması geçirdiğini düşündürüyor.

Pomeroy’a göre Shanidar A’nın iletişim kurmakta zorlandığına ve uzun bir süre boyunca dayanılmaz acılar çektiğine şüphe yok. Pomeroy, bir dişi bu şekilde ikiye bölen bir darbeden sağ kurtulmanın ve ardından en az bir yıl, belki daha uzun bir süre yaşamaya ve beslenmeye devam etmenin diğer Neandertallerin bakımını ve desteğini gerektireceğini belirtiyor.

Shanidar A, alanda bulunan ölümcül yaralı ilk Neandertal değil. 2009’da araştırmacılar, 50.000 yıl önce ölen yaşlı bir yetişkin erkek olan Shanidar 3’ün iskeletini analiz etmiş ve kaburgalarından birinde derin bir kesik bulmuştu. Araştırmacılar bu Neandertalin, muhtemelen bir modern insan tarafından fırlatılmış taş uçlu bir mızrakla öldürülmüş olabileceğini öne sürmüştü.

Modern insanlar Avrupa’ya ilk kez yaklaşık 54.000 yıl önce ulaşmış olsa da uzmanlar Neandertallerle tam olarak nasıl etkileşime girdiklerinden emin değil.

Pomeroy’a göre Şanidar’da aralarında 25.000 yıl bulunan iki yaralanmış Neandertalin keşfedilmesi ilgi çekici, ancak muhtemelen yalnızca bir tesadüf. Pomeroy, arkeolojik verilerden Neandertallerin hem yaklaşık 75.000 yıl önce hem de yaklaşık 45.000-50.000 yıl önce Şanidar’a defalarca geri dönüp burayı kısa süreler boyunca kullandıklarını ve ölülerini orada bıraktıklarını bildiklerini söylüyor.

Araştırmacıların çalışmada yazdığına göre travmatik yaralanmalar, bilinçli gömme ve ahşap mızraklara dair dolaylı kanıtlar, 75.000 yıl önce Neandertal yaşamının ve ölümünün oldukça karmaşık olduğunu gösteriyor.

Live Science. 15 Ekim 2026.

Makale: Pomeroy, E., et al. (2026). Evidence for funerary behaviour and lethal trauma in a new Neanderthal individual from Shanidar Cave. Scientific Reports.