Antik Mısır’da Firavunların Hizmetkârları Kurban Edilmiş

Abydos’taki kraliyet mezarlarının yakınına gömülen 46 kafatasından 18’i, I. Hanedan döneminde hizmetkârların kurban edildiğini düşündürüyor.

Yeni bir çalışmaya göre antik Mısırlılar, ülkenin ilk kez birleşmesinden kısa bir süre sonraki bir dönemde, yaklaşık 5.000 yıl önce insan kurban ediyordu.

Purdue Üniversitesi’nden antropoloji araştırmacısı Roselyn Campbell, yeni çalışmada Kral Djer’e, Kral Djet’e ve muhtemelen zaman zaman Mısır’ı yönetmiş bir kadın olan Meretneith’e ait olup antik kutsal kent Abydos yakınlarına inşa edilmiş kraliyet mezarlarının yanına gömülen bireylere ait 46 kafatasını yeniden inceledi. Üç hükümdar da Yukarı Mısır ile Aşağı Mısır’ın tek bir krallık altında birleştiği, yaklaşık 5.000 yıl önce başlayan I. Hanedan döneminde yaşamıştı. Kurban edilen hizmetkârlar, hizmet ettikleri kralın mezarının yanına gömülmüştü.

Araştırmacılar kraliyet mezar alanını ilk kez 20. yüzyılın başlarında kazdı. O dönemde kazıyı yürüten Flinders Petrie, kraliyet mezarlarının yakınında bulunan yüzlerce başka mezarın, hizmetkârlar ve krala hizmet eden diğer insanlar gibi kraliyet ailesinden olmayan kişilere ait olduğuna inanıyordu. Dahası, bu kişilerin, hizmet ettikleri kral öldükten sonra, öbür dünyada da krala hizmet edebilecekleri inancıyla kurban edilmiş olduğu anlaşılıyordu.

(İlgili: Firavun Dönemi Mısır’ında Sadece Köpeklere İsim Veriliyordu)

Ancak Petrie iskeletlerde ölümcül travmaya dair kanıt tespit edememişti ve bu kişilerin kurban edildiği fikri o zamandan beri tartışılıyor. Petrie insan kalıntılarının çoğunu yeniden gömmüştü, ancak 46 kafatası saklanarak Cambridge Üniversitesi’ndeki Duckworth Koleksiyonları’nda korundu.

Frontiers in Environmental Archaeology dergisinde yayımlanan yeni çalışmada Campbell, bu 46 kafatasını modern adli yöntemlerle ve farklı travma türlerinin insan iskeletinde bıraktığı izlere dair bilgilerle yeniden inceledi. Derginin açıklamasına göre Campbell, kafataslarından 18’inde muhtemelen ölümcül olan travma izleri buldu. Bu da bu bireylerin büyük olasılıkla kurban edildiğine işaret ediyor. Campbell özellikle kafataslarının birçoğunda, Petrie’nin gömüldükten sonra oluşmuş hasar sandığı doğrusal kırıklar tespit etti.

Campbell çalışmada, doğrusal kırıkların kafatasının görece büyük bir nesneye düşük bir genel kuvvetle çarpması ya da böyle bir nesneyle vurulması sonucu oluştuğunu yazıyor. Campbell’a göre kafatasının küresel biçimi nedeniyle darbenin etkisi kafatası kubbesine yayılıyor. Campbell, doğrusal kırıkların her zaman hemen öldürücü olmadığını, ancak çoğu zaman kafatası içi lezyonlara ve/veya kanamaya yol açtığını, basıncı azaltmak için cerrahi müdahale yapılmazsa bunun hızla bilinç kaybına ve ölüme neden olabileceğini belirtiyor.

Campbell, kullanılan silahı ya da nesneyi tespit etmenin zor olduğunu söylüyor. Campbell’a göre karşılaştırmalı adli ve arkeolojik çalışmalara dayanarak en olası aletin düz ve görece hafif, muhtemelen taştan çok ahşap gibi bir malzemeden yapılmış bir nesne olduğu düşünülüyor.

İnsan kurban etme uygulaması Mısır’ın II. Hanedanı döneminde sona ermiş görünüyor. İnsan kurbanına dair kanıtlar sınırlı ve büyük ölçüde I. Hanedan dönemiyle sınırlı görünüyor. Petrie, bazı bireylerin krala hizmet ettiklerini düşündüren mühürdar gibi unvanların yazılı olduğu mezar taşlarıyla gömülmüş olmasına dayanarak bu kişilerin kralın hizmetkârları olduğunu öne sürmüştü.

Campbell’a göre anlayabildikleri kadarıyla bu özel hizmetkâr kurbanı türü I. Hanedan’ın sona ermesiyle bitmiş görünüyor. Bu da uygulamanın yaklaşık iki yüzyıl ya da muhtemelen daha kısa bir süre devam ettiği anlamına geliyor.

Live Science. 5 Ekim 2026.

Makale: Campbell RA (2026) New data from old bones: using bioarchaeology and forensics to reassess legacy data from ancient Abydos, Egypt. Front. Environ. Archaeol. 5:1858940.