Roma Dönemi Bebekleri Lüks Mor Kumaşlara Sarılarak Gömülmüş

York’taki Roma dönemi bebek mezarları üzerinde yapılan incelemeler, nadir Tire morunun kullanımıyla sosyal statüye dair veriler sunuyor.

Yeni bir çalışma, antik Roma döneminde York’ta (Eboracum) MS 3. veya 4. yüzyıllarda gömülen iki bebeğin, normal şartlarda yalnızca imparatorlar ve üst düzey aristokrasi üyeleri tarafından kullanılan, oldukça maliyetli mor kumaşlara sarıldığını gösteriyor.

Bebekler, Roma dünyasında statü ve lüksün en belirgin simgesi kabul edilen, altın ipliklerle işlenmiş ve nadide Tire moru (Sur moru) ile renklendirilmiş kumaşlara sarılmıştı.

York Üniversitesi’nden arkeolog ve uzmanların yürüttüğü bu araştırma, York’taki Roma tekstil buluntularında söz konusu boya pigmentlerine ilk kez rastlanması açısından büyük önem taşıyor. Bu keşif, aynı zamanda Birleşik Krallık genelinde bu özel boyanın tespit edildiği sayılı örneklerden biri olma özelliğini taşıyor.

(İlgili: İngiltere’de İlk Kez Tire Moru Kalıntısı Bulundu)

Bu nadir buluntu, bebeklerin toplumda imtiyazlı bir konuma sahip ailelere mensup olduğunu açıkça ortaya koyuyor. Antik Roma döneminde bu boya, altının birim fiyatının üç katına kadar alıcı bulabilen, son derece kıymetli bir ticaret metasıydı.

Alçı mezarlar sayesinde korunan nadir tekstiller

Boya izleri, York Müzeler Vakfı koleksiyonunda yer alan ve yaklaşık 1.700 yıl öncesine tarihlenen iki “alçı gömü” (jips) içerisinde keşfedildi. Bebeklerden biri, günümüzde Yorkshire Müzesi’nde sergilenen ve iki yetişkinle paylaştığı taş bir lahit içinde; diğeri ise kurşun bir tabut içerisinde toprağa verilmişti.

İncelenen tekstil kalıntıları, Romalıların giysileri ve kefenleriyle örtülü bedenlerin üzerine sıvı alçı dökme geleneği sayesinde günümüze kadar korunabildi. Zamanla katılaşan alçı, kumaşlardaki izleri ve tekstil liflerini muhafaza eden koruyucu bir kalıp oluşturarak, orijinal boya maddelerinin ve materyallerin kimyasal yapısını günümüze ulaştırdı.

“Seeing the Dead” (Ölüleri Görmek) projesinde görev alan araştırmacılar, bu verilerin Romalı ailelerin yas süreçlerine ve hem yaşamda hem de ölümde bu denli büyük bir maliyeti karşılayabilen sınıfların refah düzeyine dair paha biçilemez bilgiler sunduğunu vurguluyor.

Roma toplumunda bebeklere verilen değer yeniden değerlendiriliyor

Elde edilen bulgular, Romalıların bebek ölümlerinin ardından derin bir yas tutmadığı yönündeki yerleşik akademik varsayımı sarsan kanıtlara bir yenisini ekliyor. On bebekten üçünün ilk yaşını göremediği bir çağda, Roma gelenekleri ve erken dönem hukuk kuralları, ebeveynlerin bebekler için toplumsal alanda yas tutmasını kısıtlıyordu.

York Üniversitesi Arkeoloji Bölümü’nden proje direktörü Profesör Maureen Carroll, York’ta bu pahalı boyanın kullanıldığını ilk kez bilimsel olarak teyit ettiklerini vurguluyor. Carroll’a göre, bu durum, şehrin varlıklı sakinlerinin, imparatorluğun öbür ucundan getirilen lüks ve egzotik ürünlere doğrudan erişimi olduğunu kanıtlıyor.

Carroll ayrıca, “Bu dikkat çekici bulgular, Roma York’unda çocuklara verilen önemi ve ailelerin, böylesine üzücü kayıplarda dahi bebeklerine mümkün olan en seçkin uğurlamayı yapma gayretini gözler önüne seriyor,” diye belirtiyor.

Tire morunun yolculuğu ve bilimsel arka planı

Tire moru, binlerce deniz salyangozunun (murex) işlenerek oldukça düşük miktarda pigment elde edilmesiyle üretilen zahmetli bir boyaydı. Adını, antik dünyadaki üretim merkezi olan Fenike’nin Tire (bugünkü Lübnan, Sur) şehrinden alan bu boyanın, Roma Britanya’sında daha önce tespit edildiği tek yer Londra’daki Spitalfields Kadını mezarıydı.

Laboratuvar analizlerini gerçekleştiren Dr. Jennifer Wakefield; “Mor renk kalıntıları alçı yüzeyinde her zaman çıplak gözle seçilemiyordu; ancak hassas kimyasal analizler bizi şaşırtıcı ve net sonuçlarla ödüllendirdi,” diye belirtiyor.

Bilimsel iş birliği York’un bilinmeyen geçmişini aydınlatıyor

Bu keşif, üniversitenin York Müzeler Vakfı gibi bölgesel kurumlarla yürüttüğü ortak çalışmaların, şehrin zengin kültürel mirasını anlamlandırmadaki kritik rolünü bir kez daha gösteriyor. York ve Kuzey Yorkshire genelindeki diğer bölgelerden elde edilen alçı kalıplar üzerindeki boya analizleri önümüzdeki süreçte de derinleştirilecek.

Yorkshire Müzesi Arkeoloji küratörü Dr. Adam Parker, “York Üniversitesi ile yürütülen bu disiplinlerarası projede yer almak oldukça verimli bir deneyimdi. Yenilikçi araştırma yöntemleri sayesinde, müzemizin arkeoloji koleksiyonunda daha önce fark edilemeyen detayları görünür kıldık. Mor boyanın tespiti ve bu bulgunun tetiklediği çalışmalar, Roma York’u hakkında ufkumuzu genişleten yeni veriler sunuyor,” diye belirtiyor.

York Üniversitesi. 30 Nisan 2026.