Norveç’teki Anıtsal Gemi Mezarı Vikinglerden Önceye Uzanıyor

İskandinavya’daki anıtsal gemi mezarları daha önce düşünülenden yaklaşık bir yüzyıl önce başlamış olabilir.

Yeni araştırma, Norveç’in Leka adasında Viking öncesi döneme tarihlenen, yaklaşık 1.300 yıllık bir gemi mezarının keşfini aktarıyor.

Gemi mezarı, yerel destanlardaki efsanevi bir kralın mezarı olduğu uzun süredir düşünülen Herlaugshaugen adlı devasa bir tümülüsün içinde bulundu. Kuzey Avrupa genelinde büyük tümülüsler oldukça yaygın fakat bunların yalnızca bir kısmı gemi kalıntıları içeriyor.

Tümülüsün içinde

Bilim insanları bu tür büyük tümülüsleri genellikle kazmıyor. Çünkü hem masraflı hem de alanı tahrip etme riski taşıyor. Bu nedenle Norveç’teki ekip, ipuçları aramak amacıyla tümülüsün belirli noktalarına küçük açmalar açtı.

(İlgili: Norveç’te Eriyen Buzullarda Geyik Tuzağı Ortaya Çıktı)

Araştırmacılar ayrıca metal dedektörleri de kullandılar. Burada bir gemi gömülmüşse, geminin bir zamanlar bir arada tutulmasını sağlayan demir perçinlerin ahşap çürümüş olsa bile özgün konumlarında bulunması gerekiyordu. Ekip sonunda 29 demir perçin elde etti. Perçinlere yapışmış ahşabın radyokarbon tarihlemesi, mezarın yaklaşık MS 700’e tarihlendiğini gösterdi.

“Herlaugshaugen tümülüsü, 7. yüzyılın sonu ya da 8. yüzyılın başına tarihlenen bir gemi mezarını temsil ediyor” diyor ekip.

Bu bulgunun önemi şuradan geliyor: Geleneksel teoriler, anıtsal gemi mezarlarının İngiltere’de daha erken başladığını (örneğin 7. yüzyılın başlarına tarihlenen ünlü Sutton Hoo gemi mezarı) ve bu pratiğin yaklaşık MS 800 civarında Norveç’e geçtiğini öne sürüyor. Bu dönem, Viking Çağı’nın başlangıcına denk geliyor. Ancak yeni araştırma, bu geleneğin İskandinavya’da sanılandan erken ortaya çıktığını düşündürüyor.

Başka bir deyişle, Vikinglerle özdeşleştirdiğimiz ve uzun mesafeler kat edebilen büyük deniz gemileri, onların sahneye çıkışından çok önce zaten kullanılıyordu. Bulgu aynı zamanda dönemin sosyal hiyerarşisi hakkında da önemli şeyler söylüyor.

Statü Sembolleri

Bu denli büyük bir tümülüs inşa etmek, kelimenin tam anlamıyla anıtsal bir çaba gerektiriyor. Bunun için muazzam miktarda iş gücüne ihtiyaç var. Ve büyük olasılıkla yalnızca güçlü krallar ya da şefler, böyle bir proje için gerekli insan gruplarını ve kaynakları yönlendirebilirdi.

Bulgu ayrıca gemi mezarlarının MS 700 yılında zaten seçkin statüyle ilişkilendirildiğini de düşündürüyor.

Araştırmacılar, “Leka’daki anıtsal gemi mezarı, MS 7. ile 10. yüzyıllar arasında Kuzey Avrupa’nın toplumsal gelişimini anlamak için bulmacının bir parçasını daha oluşturuyor” diyor.

Makale: Grønnesby, G., Bryn, H., Forseth, L., Philippsen, B., Paasche, K., Rødsrud, C. L., & Stamnes, A. A. (2026). The Herlaugshaugen ship burial: closing the gap between the East Anglian and Scandinavian ship burial traditions. Antiquity, 1–18.