Bu Zengin Koleksiyon, Güçlü Bir Kelt Kraliçesine Ait Olabilir

İngiltere’de gün yüzüne çıkarılan iki görkemli Demir Çağı koleksiyonu, bir kraliçenin kraliyet ailesinin onuruna yakılmış olabilir.

İngiltere’nin kuzeyinde bulunan, yakılmış metal silahlar, kaplar ve savaş arabaları ya da at arabalarından oluşan iki devasa Demir Çağı koleksiyonu, kraliyet cenaze töreninin (muhtemelen bir kraliçenin) parçası olabilir.

Koleksiyonları 2021’de Yorkshire’daki Melsonby köyü yakınlarında metal dedektörü kullanan bir kişi buldu ve arkeologlara haber verdi. Kazıcılar, ahşap tekerlekler için demir “lastikler”, bir kazan, süslü bir şarap karıştırma kabı ve törensel mızrak uçları dahil toplam 950’den fazla eser içeren iki ayrı koleksiyon tespit etti.

İki koleksiyon birlikte, Britanya’da bulunan en büyük Demir Çağı koleksiyonlarından birini oluşturuyor. Antiquity dergisinde yayımlanan yeni bir çalışma, koleksiyonların bir Demir Çağı liderinin cenaze töreninde kullanıldığını, ardından bilinçli olarak yakılıp, hasar verilip gömüldüğünü öne sürüyor.

(İlgili: İngiltere’de Keltlere Ait 2.000 Yıllık Savaş Borusu Bulundu)

Çalışmanın ortak yazarı, Durham Üniversitesi’nden arkeolog Tom Moore, “Melsonby’nin bir gömüt olmadığı açık, çünkü bir cesede dair kanıtımız yok. Dolayısıyla sorumuz şu: Bu malzeme neden gömüldü?” diyor.

Moore ve meslektaşları, Melsonby koleksiyonlarının boyutunun ve çok sayıda pahalı eserin, bunların ağırlıklı olarak Kelt kökenli güçlü bir Demir Çağı Britanya kabilesi olan Brigantlar tarafından düzenlenen bir seçkin cenaze töreninin parçası olduğuna işaret ettiğini düşünüyor.

Brigantlar, koleksiyonların bulunduğu yerden yalnızca birkaç yüz metre uzaktaki Stanwick kraliyet alanını yönetiyordu. O dönemde Stanwick, Romalıların “oppidum” dediği müstahkem bir köydü. Bu tür yerleşimler genellikle Keltler tarafından tepelere ya da savunmaya elverişli alanlara inşa ediliyordu.

Yakılmış Eserler

Moore, nesneleri yakmanın ya da tahrip etmenin pek çok tarihöncesi cenaze töreninde temel bir uygulama olduğunu belirtiyor.

“Malzemenin büyük bölümü yüksek sıcaklıklara maruz kalmış. Bakır alaşımını ve gümüşü eritecek kadar” diyor. “Bu dönemde kremasyon, Britanya’nın bazı bölgelerinde seçkinler için popüler bir cenaze ritüeli haline geliyordu.” Yakınlarda bir gömüt izine rastlanmadı. Ancak kalıntılar başka bir yere gömülmüş olabilir.

Koleksiyonların gömülmesinin tam nedeni ise hiçbir zaman bilinemeyebilir. Moore, “Bu olay için birkaç olasılık var” diyor. “Ancak önemli bir liderin cenaze töreni en olası seçeneklerden biri gibi görünüyor.”

Araştırmacılar radyokarbon tarihlendirilmesiyle eserlerin MÖ 1. yüzyıla ait olduğunu belirledi. Akdeniz’den gelen mercan dahil üslup ve süslemeleri ise Stanwick’teki seçkinlerin Avrupa ana karasıyla bağlantıları olduğuna işaret ediyor.

Brigantlar, MS 43’ten sonra Britanya’nın büyük bölümünün fethinin ardından Romalıların müttefikiydi. MS 69 sonrasına ait Roma kaynakları, Brigantların o dönemde Cartimandua adlı bir kraliçe tarafından yönetildiğini söylüyor.

Ancak araştırmacılar, koleksiyonların bundan birkaç nesil öncesine tarihlendiğini ve Cartimandua’nın kraliyet atalarından birinin cenaze töreninde kullanılmış olabileceğini düşünüyor. (Brigantlar arasında kraliyet gücü anneden kıza geçiyor görünüyor. Dolayısıyla Cartimandua’nın atalarından bazılarının da yönetici kraliçeler olması muhtemel.)

Dört Tekerlekli Arabalar

Önemli bir keşif, Melsonby koleksiyonlarının kıta Avrupası’nda bulunan ancak Britanya’da daha önce rastlanmayan tuhaf U biçimli demir bağlantı parçaları içermesiydi. Çalışmanın yazarlarına göre bu parçalar dört tekerlekli arabalara ait olarak tanımlandı. Demir Çağı Britanyalıları bunları iki tekerlekli savaş arabalarının yanı sıra kullanıyordu. Bu durum, Britanyalıların Avrupa kıtasındaki diğer Kelt gruplarıyla bağlantıları olduğunu gösteriyor.

Moore, “Yalnızca bu tür araçlara atfedilebilecek parçalara sahip olmamız Britanya için bir ilk” diyor. “Daha önce hiç bulunamamış olmaları bir muamma.”

Melsonby çalışmasında yer almayan ancak Galler’de yaklaşık aynı döneme ait bir savaş arabası gömütünü kazan Manchester Üniversitesi’nden arkeolog Melanie Giles, Galler’deki savaş arabası ile Melsonby koleksiyonlarındaki eserlerin birçok ortak noktası olduğunu söylüyor. Giles, “Aynı Kelt sanat üslubunu paylaşıyorlar” diyor.

Her iki durumda da Kelt motiflerinin abartılmış göründüğünü ve bunun Avrupa kıtasındaki Roma yayılmacılığına karşı Kelt muhalefetin bir işareti olabileceğini öne sürüyor. Giles, “Bazıları bunun bir tür Roma’ya direniş olduğunu düşünüyor” diyor. “İnsanlar Kelt sanatlarını kutluyor ve bunu biraz daha ‘göze sokar’ biçimde yapıyor.”

Live Science. 24 Mart 2026.

Makale: Adams, S., Armstrong, J., Bayliss, A., Moore, T., & Williams, E. (2026). Vehicles of change: two exceptional deposits of destroyed chariots or wagons from Late Iron Age Britain. Antiquity, 1–21. doi:10.15184/aqy.2026.10311